Ядровий портлаш ер юзида қандай оқибатларга олиб келади?

АҚШнинг Пенсилвания университети олимлари ядро урушининг инсоният ва табиатга таъсири борасида тадқиқот олиб борди. Унинг натижаларига кўра, ер юзида жуда кучли очарчилик содир бўлиши прогноз қилинмоқда. Бу ҳақда The New York Post хабар берди.

Тадқиқот Environmental Research Letters журналида эълон қилинган бўлиб, унда ядро портлашидан кейинки потенциал сценарий батафсил ўрганиб чиқилган.

Мутаҳассисларнинг таъкидлашича, ядровий қурол портлагандан сўнг ёнғинлардан чиққан тутун ва чанг қуёш нурларини тўсиб қўяди. Бу бутун дунё бўйлаб иқлим совишига олиб келади. Жараён ўн йил ва ундан ортиқ давом этиши мумкинлиги қайд этилган. Оқибатда экин майдонлари қисқаради, ҳосилдорлик кескин пасаяди ва глобал озиқ-овқат таъминоти издан чиқиб кетади.

Олимлар 38 мингдан ортиқ ҳудудда маккажўхори етиштириш бўйича 6 та сценарий асосида симуляция ўтказган. Натижалар шуни кўрсатдики, кенг кўламли ядро уруши атмосферага 165 миллион тонна тутун чиқариб, дунё бўйича маккажўхори ҳосилини йилига 80 фоизгача камайтириши мумкин экан. Ҳатто кичик миқёсдаги ядро ҳалокати ҳам ҳосилдорликни 7 фоизга пасайтиради.

Ядро ҳалокати нафаќат ҳосилдорликка, балки ўсимликларнинг фотосинтези жараёнига ҳам салбий таъсир этади. Портлаш оқибатида стратосферага чиқадиган азот оксидлари ва тутун озон қатламини емириб юбориши мумкин. Бу эса Ер юзига зарарли ултрабинафша нурларининг ҳаддан зиёд тушишига олиб келади. Ҳисоб-китобларга кўра, бундай нурланиш портлашдан 6–7 йил ўтиб энг юқори даражага етади ва ҳосилдорликни яна 7 фоизга пасайтиради.

Юқоридаги сценарийни ҳисобга олган ҳолда, олимлар глобал қишлоқ хўжалигини сақлаб қолиш учун совуқ иқлим ва қисқа вегетация даврида ҳам ўсишга мослаштирилган “чидамли” экинларни экишни тавсия қилмоқда. Уларнинг таъкидлашича, бундай экинлар ҳосилдорликни 10 фоизга ошириши мумкин. Бироқ уруғларнинг чекланганлиги бу стратегияни амалга оширишда жиддий тўсиқ бўлиши мумкин. Шу боис, тадқиқотчилар махсус уруғлар захирасини олдиндан тайёрлаб қўйишни таклиф этмоқда. Бу тўпламлар урушдан кейинги беқарор йилларда озиқ-овқат ишлаб чиқаришни давом эттиришга ёрдам беради.

Мазкур тадқиқот халқаро сиёсий кескинлик кучаяётган, ядро қуроли қўлланилиши хавфи ҳар қачонгидан ҳам юқори бўлган бир даврда эълон қилинди. Май ойида Покистон мудофаа вазири Ҳиндистон билан зиддият кучайгани боис ядро уруши эҳтимоли аниқ эканини айтган эди. Август ойида эса АҚШ президенти Дональд Трамп Россияга яқин ҳудудга 2 та ядровий сувости кемасини юборишини маълум қилган. Июн ойида АҚШ Миллий разведка бошлиғи Тулси Габбард “ядро қирғони” эҳтимоли ортиб бораётганидан хавотир билдирган.

Мутаҳассислар фикрича, агар инсоният тирик қолишни истаса, ҳатто тасаввур қилиб бўлмайдиган оқибатларга ҳам тайёр туриши зарур.