Xorazmda germanlar izi: tarix va taqdirlar
7-08-2025, 17:41
819 марта
Xorazmda germanlar izi: tarix va taqdirlarXIX asr oxiri va XX asr boşlarida turli sabablar bilan Rossiya imperiyasi hududidan Markaziy Osiyoga, xususan, Xorazmga köçirilgan yoki yuborilgan nemis millatidan bölgan fuqarolar keyinçalik mana şu zaminda öz taqib va sinovlarga töla hayotlarini qurişga majbur bölişgan.
Nemislar qanday kelib qolgan?
Sovet Ittifoqi davrida, xususan, Ikkinçi jahon uruşi yillarida stalinça siyosat asosida SSSRning ğarbiy hududlarida yaşayotgan etnik nemislar ommaviy ravişda “işonçsiz millat” deb topilib, mamlakatning markaziy va şarqiy hududlariga, jumladan, Özbekistonga köçirilgan. 1941 yilda çiqarilgan maxfiy qarorlar asosida bu köçirişlar amalga oşirilgan.
Şu jumladan, Xorazm viloyatiga ham katta guruhda nemislar olib kelingan. Ular asosan qişloq xöjaligi, quriliş, sanoat va temir yöl sohalarida majburiy mehnatga jalb qilingan.
Nemislar qaysi hududlarda yaşagan?
1940–50-yillarda Xorazm viloyatining turli tumanlarida, xususan, Xonqa, Urganç va Hazorasp tumanlarida nemis oilalari yaşagan. Ularga maxsus qişloqlarda yaşaşga ruxsat berilgan bölsa-da, mamlakatning boşqa fuqarolaridan ajratib qöyilgan, kuzatuvda bölgan.
Bu davrda nemislar öz ona tillari, urf-odatlari va madaniyatini saqlab qoliş uçun qattiq harakat qilişgan. Katta-katta boğlar, gözal boğdortalik va mevaçilik yönalişlarida mehnat qilişgan.
Nemislar qanday iz qoldirgan?
Garçi ular qattiq siyosiy va ijtimoiy taqiblar davrida yaşagan bölsa-da, Xorazmdagi nemis jamoalari öşa davrning qişloq xöjaligi rivojiga hissa qöşgan. Ayrim hollarda ularning mahalliy aholi bilan ijobiy aloqalari rivojlangan, bolalar maktabda birga öqigan.
Bugungi kunda ularning avlodlari köpinça Özbekistondan ketgan bölsa-da, Xorazmda ular yaşagan hududlarda turli tarixi izlar saqlanib qolgan. Bazi arxiv hujjatlarida, mahalliy aholi xotirasida va eski qabristonlarda bu nemis diasporasi haqida malumotlar uçraydi.
XulosaGarçi Xorazmdagi nemislar soni katta bölmagan bölsa-da, ular mintaqaning 20-asr tarixida muhim ijtimoiy qatlam sifatida iştirok etgan. Ularning taqdiri — siyosiy qarorlar odamlar hayotiga qanday tasir qilganini, bir millat özga yurtda ham öz madaniyatini saqlab qolişga intilganini körsatadi.