АҚШ Президенти Дональд Трамп Эрон билан эришилган ўт очишни тўхтатиш бўйича келишув ҳали якуний эмаслигини билдирди. Бу ҳақда у бугун, 17 июнь кнуи Францияда бўлиб ўтаётган “Катта еттилик” (G7) саммитида маълум қилди.
Трампнинг айтишича, агар Теҳрон келишув шартларига амал қилмаса ёки Вашингтон талабларини қониқтирмаса, АҚШ ҳарбий ҳаракатларни қайта бошлаши мумкин.
“Бу ўзаро англашув меморандуми, холос. Агар у менга ёқмаса, яна уларга қарши ўқ узишга, бошларига бомба ташлашга қайтамиз”, деган АҚШ раҳбари.
Шу билан бирга, G7 давлатлари раҳбарлари Эрон билан эришилган оралиқ келишувни олқишлаб, Ливанда зудлик билан ўт очишни тўхтатишга чақирган. Шунингдек, улар Эрон билан боғлиқ можаро туфайли Ҳормуз бўғозига қарамликни камайтириш мақсадида энергия таъминоти йўналишларини диверсификация қилиш ниятида эканини маълум қилган.
Маълумот ўрнида, саммит Франциянинг Эвиан-ле-Бен шаҳрида ўтмоқда. АҚШ ва Эрон ўртасидаги меморандум эса 19 июнь куни Швейцарияда имзоланиши кутилмоқда. Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги келишув урушни тугатиш бўйича якуний тинчлик музокараларига старт бериши таъкидланган. Жорий йил бошидан буён давом этган можаро оқибатида 7 мингдан ортиқ киши ҳалок бўлган бўлиб, қурбонларнинг асосий қисми Эрон ва Ливан ҳиссасига тўғри келади.
Саммит якуни бўйича қабул қилинган баёнотда G7 давлатлари Эроннинг ядровий дастури ва минтақадаги фаолияти билан боғлиқ хавотирлар сақланиб қолаётганини қайд этган.
“Музокаралар Эрон томонидан келиб чиқаётган таҳдидларни бартараф этиши ва мамлакат ҳеч қачон ядровий қуролга эга бўлмаслигини таъминлаши зарур”, дейилади келишув ҳужжатида.
Қайд этилишича, саммит Трамп учун Эрон билан тузилган келишувни Британия, Канада, Франция, Германия, Италия ва Япония раҳбарларига тақдим этиш имконини берган. Ушбу давлатлар Вашингтоннинг Эрон ядровий дастурига оид хавотирларини бўлишса-да, аввалроқ АҚШнинг уруш бошлаш қарорини қўллаб-қувватламаган эди. Айрим давлатлар Эроннинг босимларга қарамай қаршилик кўрсатгани ва Ҳормуз бўғози устидан таъсирини сақлаб қолгани Теҳроннинг музокаралардаги позициясини кучайтирганини таъкидлаган.
G7 давлатлари келишув ижросига кўмаклашишга тайёр эканини билдирган. Маълумотларга кўра, Британия ва Франция бошчилигидаги коалиция Ҳормуз бўғози қайта очилганидан кейин халқаро денгиз қатнови хавфсизлигини таъминлашда иштирок этиши мумкин.
Келишувнинг асосий шартлари ҳали очиқланмаган
Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги меморандум ҳозирча оммага тақдим этилмаган. Маълумотларга кўра, ҳужжат апрель ойида эълон қилинган ўт очишни тўхтатиш режимини яна 60 кунга узайтиришни назарда тутади. Бу муддат давомида томонлар доимий тинчлик келишуви бўйича музокара олиб боради.
Кузатувчилар фикрича, Трамп уруш бошланишида қўйилган асосий мақсадларнинг аксариятига эриша олмаган. Эрондаги сиёсий тизим сақланиб қолган, юқори даражада бойитилган уран захиралари топширилмаган, баллистик ракета дастури тугатилмаган ва мамлакатнинг минтақадаги иттифоқчиларига кўмаги ҳам давом этмоқда.
Трамп эса келишув Эроннинг ядровий қурол яратмаслигига кафолат беришини айтган. АҚШ расмийлари кейинги музокараларда Эроннинг бойитилган уран захираларини йўқ қилиш ёки мамлакатдан олиб чиқиш масаласи муҳокама қилинишини билдирган.
Шу орада, Ҳормуз бўғози қайта очилиши мумкинлиги ҳақидаги хабарлар ортидан нефть нархлари яна пасайган. Brent маркали нефть фьючерслари бир баррел учун 80 доллардан пастга тушиб, АҚШ–Эрон можароси бошланганидан бери энг паст кўрсаткичлардан бирини қайд этган.
Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Трамп G7 саммитида Исроилни кескин танқид қилган эди.
