AQŞ va Eron örtasidagi uruşni yakunlaş böyiça kelişuv doirasida Eron iqtisodiyotiga sarmoya jalb qiliş uçun 300 milliard dollarlik xususiy investitsiya jamğarmasini taşkil etiş rejalaştirilmoqda. Bu haqda kelişuv tafsilotlaridan xabardor manba “Reuters” agentligiga malum qildi.

Manbaga köra, mazkur mablağning yarmidan köpi allaqaçon investorlar tomonidan ajratiş uçun vada qilingan. Jamğarma ikki tomon uçun ham yakuniy tinçlik kelişuvini imzolaşga iqtisodiy rağbat yaratiş maqsadida taşkil etilmoqda.

Manbaning bildirişiça, jamğarma töliq xususiy sektor mablağlaridan şakllantiriladi. Unda heç qanday davlat mablaği, grant yoki kompensatsiya pullari bölmaydi. Moliyalaştirişga AQŞ, Fors körfazi davlatlari, Osiyo, Janubiy Amerika va Afrikadagi kompaniyalar rozilik bildirgan. Sarmoyalar energetika, logistika, sanoat işlab çiqarişi va transport sohalariga yönaltirilişi rejalaştirilgan.

Şuningdek, Eron dastlab AQŞdan uruş oqibatida yetkazilgan zarar uçun 400 milliard dollar kompensatsiya talab qilgan. Biroq Vaşington bu talabni rad etgan. Şundan keyin “Tiklaniş va rivojlaniş jamğarmasi” ğoyasi paydo bölgan.

Eronlik yuqori martabali manbaning aytişiça, jamğarma faoliyatida mintaqa davlatlari ham iştirok etadi. Ular kredit liniyalari oçiş, qarzlar böyiça kafolat beriş yoki töğridan töğri moliyalaştiriş orqali uruşdan zarar körgan obektlarni tiklaşga hissa qöşadi. Tiklanişi rejalaştirilgan obektlar qatorida “Muboraka Stil” metallurgiya majmuasi, neftni qayta işlaş zavodlari, aeroportlar va boşqa infratuzilma obektlari bor.

Malumot uçun, 92 milliondan ortiq aholiga ega Eron Yaqin Şarqning eng yirik iqtisodiyotlaridan biri sanaladi. Mamlakat dunyodagi ikkinçi yirik tabiiy gaz zaxirasi va törtinçi yirik neft zaxirasiga ega. Biroq sönggi qirq yil davomida xalqaro sanktsiyalar tufayli mamlakatga yirik xorijiy investitsiyalar deyarli kirib kelmagan.

Manbaga köra, yangi investitsiya jamğarmasi AQŞ sanktsiyalarini bekor qiliş yoki xorijda muzlatilgan Eron aktivlarini qaytariş böyiça muzokaralardan mutlaqo alohida mexanizm hisoblanadi. Jamğarma darhol iş boşlamaydi. U faqat tomonlar örtasida yakuniy tinçlik kelişuvi imzolanganidan keyin rasman taşkil etiladi.

Joriy yilning 19 iyun kuni Şveytsariyada imzolanadigan anglaşuv memorandumi keyingi 60 kun davomida muzokaralar jarayonini belgilab beradi. Şu vaqt içida jamğarma mamurlari Eron hukumati va investorlar bilan hamkorlikda aniq loyihalarni şakllantiradi.

Oq uy vakili AQŞ vitse-prezidenti Jey Di Vensning CBS telekanaliga bergan intervyusiga işora qilgan. Unda Vens Eron Vaşington bilan kelişuv şartlariga rioya qilsa, jumladan, yadroviy dasturini tugatsa, boyitilgan materiallar zaxirasidan voz keçsa va qatiy xalqaro nazoratga rozi bölsa, 300 milliard dollarlik tiklaniş jamğarmasidan foydalaniş imkoniga ega bölişini aytgan.

Manba jamğarma kim tomonidan boşqarilişi hozirça aniqlaştirilmaganini bildirgan. Biroq Janubiy Koreya, Yaponiya, Singapur, Malayziya va AQŞ kompaniyalari sarmoya kiritiş majburiyatini olgani malum qilingan.

Eslatib ötamiz, avvalroq AQŞ Prezidenti Donald Tramp Eron bilan uruşni töxtatişga qaratilgan dastlabki kelişuv allaqaçon imzolanganini malum qilgandi.