Ўзбекистон ташқи қарзи 82 миллиард доллардан ошди: асосий рақамлар ва таҳлил

2026 йил бошига келиб, Ўзбекистоннинг умумий ташқи қарзи 82,2 миллиард долларга етди. Бу ҳақда Ўзбекистон Марказий банки маълум қилди.

Сўнгги бир йил ичида ташқи қарз ҳажми 18,1 миллиард долларга ёки 28 фоизга ошгани қайд этилмоқда. Асосий ўсиш эса корпоратив сектор ҳисобига тўғри келган.

 Қарз таркиби: давлат ва корпоратив улуш
Жами ташқи қарз қуйидагича тақсимланган:
— 40,5 млрд доллар — давлат қарзи
— 41,7 млрд доллар — банклар ва корхоналар (корпоратив қарзлар)
Мутахассисларга кўра, корпоратив қарзлар ўсиши анча юқори суръатда кечган:
— давлат қарзи: +6,6 млрд доллар (+19,4%)
— корпоратив қарз: +11,5 млрд доллар (+36,3%)
Марказий банк расмийлари корпоратив қарзлар бўйича давлат мажбурияти йўқлигини таъкидлади. Яъни корхоналар олган қарзларини ўзлари қайтариши керак.

ЯИМга нисбатан қарз кўрсаткичлари
2026 йил 1 январь ҳолатига:
— давлат ташқи қарзи — ЯИМга нисбатан 27,5%
— корпоратив ташқи қарз — 28,4%
Давлат қарзи улуши бироз камайган бўлса, корпоратив қарз улуши аксинча ўсган.

Корпоратив қарзлар қаердан жалб қилинмоқда?
Марказий банк маълумотига кўра:
— 6,5 млрд доллар — хорижий инвесторлардан тўғридан-тўғри инвестициялар
— 7,3 млрд доллар — халқаро облигациялар орқали
— қолган қисми — хусусий сектор ва банклар томонидан жалб қилинган кредитлар
Бу маблағлар асосан бизнесни кенгайтириш ва инвестиция лойиҳаларини молиялаштиришга йўналтирилган.

 Давлат қарзи кимлардан олинган?
Жаҳон банки — 8,95 млрд доллар
Осиё тараққиёт банки — 8,35 млрд доллар
Шунингдек:
— хорижий ҳукумат молия институтлари — 11,66 млрд доллар
— халқаро облигациялар — 5,9 млрд доллар
Йирик кредиторлар орасида Хитой ва Япония молия институтлари ҳам бор.

 Қарз маблағлари қаерга сарфланмоқда?
Давлат ташқи қарзининг асосий қисми қуйидаги йўналишларга йўналтирилган:
— 19,8 млрд доллар — бюджет тақчиллигини ёпиш
— 5,6 млрд доллар — энергетика соҳаси
— 3 млрд доллар — транспорт инфратузилмаси
— 3,3 млрд доллар — қишлоқ ва сув хўжалиги
— 3,2 млрд доллар — уй-жой коммунал хизматлари
Қолган маблағлар соғлиқни сақлаш, таълим ва IT соҳаларига сарфланган.

2026 йилда ҳам қарз жалб қилинади
Амалдаги бюджет қонунига кўра, 2026 йилда яна 5 миллиард долларгача ташқи қарз олиш режалаштирилган:
— ярми — бюджет тақчиллигини қоплашга
— ярми — инвестиция лойиҳаларига

Ўзбекистон ташқи қарзининг ўсиши асосан иқтисодиётни ривожлантириш ва инвестицияларни жалб қилиш билан боғлиқ. Бироқ корпоратив қарзлар улушининг тез ўсиши иқтисодий барқарорлик нуқтаи назаридан доимий назоратни талаб қилади.
Шу билан бирга, қарзларнинг қай тарзда ва қай соҳаларга сарфланаётгани келгусида иқтисодий самарадорликни белгилаб беради.