Rasman: Byornem Buyuk Britaniyaning yangi Boş vaziri böldi
Bugun, 20 iyul kuni Katta Mançester sobiq meri Endi Byornem mamlakat Boş vaziri lavozimiga rasman kirişdi. Bu haqda “The Guardian” xabar berdi.
Mazkur tayinlov bilan 56 yoşli Byornem sönggi 10 yil içida uşbu lavozimni egallagan yettinçi siyosatçiga aylandi. Siyosatçi yangi hukumat rahbari sifatida mamlakat uçun “10 yillik reja” taqdim etişini malum qildi. Uning aytişiça, bu reja boş vazirlikda qança vaqt qolişni emas, balki mamlakatdagi tizimli muammolarni uzoq muddatli hal qiliş zaruratini anglatadi.
Yangi Boş vazir öz oldiga yaşaş xarajatlari oşişi bilan boğliq muammolarni kamaytiriş, davlat xizmatlari samaradorligini oşiriş va iqtisodiy ösişni rağbatlantiriş kabi vazifalarni qöygan.
“Biz odamlarning moliyaviy bosimini kamaytirişga etibor qaratamiz. Odamlar oddiy narsalar – juma kuni içimlik içişga çiqiş, farzandlari bilan vaqt ötkaziş yoki tatilga boriş imkoniyati haqida taşvişlanmoqda”, deydi Byornem.
Endi uning boşçiligidagi hukumat dastlabki qarorlaridan biri sifatida barça xodimlar uçun majburiy raqamli identifikatsiya hujjatini joriy etiş rejasidan voz keçgan.
Uşbu Buyuk Britaniyaning yangi rahbariyati, uning AQŞ, Isroil, Ukraina va Yevropa Ittifoqi bilan bölgan taşqi siyosiy munosabatlari hamda istiqboldagi rejalari tahlil qilingan matnning özbek tilidagi töliq va aniq tarjimasi:
Buyuk Britaniya AQŞ bilan “Five Eyes” (Beş köz) razvedka alyansi orqali çambarças boğlangan, qolaversa, xavfsizlik sohasida u Vaşington bilan hamkorlikka köplab boşqa Yevropa mamlakatlariga qaraganda ança kuçliroq qaram. Şu sababli, Tramp bilan oçiqdan-oçiq töqnaşuvga boriş tavakkalçilik bölar edi.
Londondagi Davlat siyosatini tadqiq qiliş instituti (IPPR) xodimi Mixir Şarma şunday qayd etadi:
“Amerika Qöşma Ştatlari Buyuk Britaniya uçun xizmat körsatiş sohasiga yönaltirilgan iqtisodiyot nuqtai nazaridan ham, xavfsizlik masalalarida ham almaştirib bölmaydigan şerikdir”.
Starmer davrida Londonning Tramp bilan munosabatlari tarang edi: Buyuk Britaniya dastlab AQŞga Eronga zarbalar beriş uçun Britaniya harbiy bazalaridan foydalaniş imkoniyatini berişni rad etdi. Yaqinda Tramp Britaniya Boş vazirini tanqid qilib, Starmer “Uinston Çerçill emas” deb aytgan.
Yaqin Şarq siyosati masalasida esa yönaliş özgarişi mumkin. Byornem Isroil hukumatiga bosimni kuçaytiriş niyatida ekanini, xususan, yanada qattiqroq sanktsiyalar joriy etiş va Isroilning noqonuniy turar joylaridan keltiriladigan tovarlar savdosini taqiqlaş orqali malum qilgan. Bundan taşqari, u Buyuk Britaniyaning Isroil tomonidan Ğazo sektorida olib borilayotgan harbiy operatsiyasini dastlab qöllab-quvvatlagani uçun uzr söragan.
“The Times” gazetasi uçun yozgan maqolasida Byornem Buyuk Britaniyaning jahon maydonidagi yetakçi roliga va mavjud ittifoqlarni saqlab qolişga sodiqligini tasdiqlagan. Uning sözlariga köra, Birlaşgan Qirollikning xavfsizligi Ukraina xavfsizligi bilan bevosita boğliq. Binobarin, Ukraina Prezident Vladimir Zelenskiy Byornem tomonidan ham xuddi ilgari Frantsiya va Germaniya bilan birgalikda Yevropaning “Ixtiyorlilar koalitsiyasi”da yetakçi rol öynagan Starmerdan olgan darajadagi qöllab-quvvatlaşni kutişi mumkin. Yadroviy tiyib turiş omilini saqlab qoliş siyosati ham özgarişsiz qoladi.
Hozirça Buyuk Britaniyaning yangi Taşqi işlar vaziri kim etib tayinlanişi yoki Ivett Kuper öz lavozimini saqlab qolişi nomalum. Buning evaziga Jonatan Pauell milliy xavfsizlik böyiça maslahatçi bölib qolişi kutilmoqda, bu Byornem uçun muvaffaqiyat hisoblanadi, çunki Pauell Vaşingtonda ham, Kiyevda ham mustahkam aloqalarga ega bölgan oliy darajali diplomat obrösiga ega.
Savol tuğiladi: Byornem Bryussel bilan munosabatlarni qanday quradi? U özidan oldingi rahbarning yevropaparastlik yönalişini davom ettiradimi? Ötgan yili Leyboristlar partiyasining qurultoyida Byornem Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqiga “öz hayoti davrida” qayta azo bölişini xohlaşini aytgan edi. Starmer davrida YeI bilan munosabatlar sezilarli darajada yaxşilangan va Yevropa integratsiyasi tarafdorlari Byornem bundan ham ilgarilab ketişiga umid qilmoqda.
Biroq London Qirollik kollejining Yevropa siyosati böyiça eksperti Anand Menon bunga şubha bilan qaraydi:
“Mening taxminimça, Byornem YeI bilan munosabatlarni “qayta yuklaş”ga kamroq etibor qaratadi, çunki bu hozir juda katta kuç talab qiladi, ammo juda kam amaliy foyda keltiradi”.
Şunday bölsa-da, Menon uzoq muddatli istiqbolda Yevropa Ittifoqi bilan muzokaralar uçun imkoniyat bor deb hisoblaydi. Sönggi yillarda Buyuk Britaniyaga migratsiya sezilarli darajada kamaygani sababli, kelajakda mamlakat YeI davlatlaridan boruvçi migrantlarni çeklangan miqdorda bölsa ham qabul qilişga qayta rozi bölişini istisno qilib bölmaydi. Bu Londonga Bryussel bilan iqtisodiy sohada yaqinroq hamkorlik qiliş va şu tariqa zaiflaşgan Britaniya iqtisodiyotiga turtki beriş imkonini yaratgan bölardi.
Yevropa uçun xavfsizlik pakti?
Mixir Şarma Byornem Yevropa davlatlariga harbiy hamkorlikni, ekologik toza texnologiyalarning umumiy taminot zanjirlarini va suniy intellektni rivojlantirişni öz içiga olgan keng qamrovli xavfsizlik paktini taklif qilişi mumkinligini istisno etmaydi.
“Buyuk Britaniya muhim harbiy davlat bölib qolmoqda. Agar mamlakat mudofaa sohasidagi qöşma loyihalarda va sanoat bazasini himoya qiliş çora-tadbirlarida iştirok etsa, Yevropa xavfsizligi sezilarli darajada mustahkamlangan bölardi”, deb hisoblaydi Şarma.
Uning fikriça, Byornem YeI içidan yangi şeriklar izlaşi kerak, masalan Şimoliy Yevropa mamlakatlari yoki Polşa, ular mudofaa sohasidagi yaqin hamkorlikka Frantsiya yoki Germaniyaga qaraganda köproq oçiq bölişlari mumkin.
Biroq, hozirça yangi Boş vazirning Buyuk Britaniyaning qolgan dunyo bilan munosabatlarini qanday tasavvur qilişi haqida aniq malumotlar juda kam. Byornem özi ilgari bajargan rollariga öxşamaydigan vazifani öz zimmasiga olmoqda. Mançesterda u pragmatizm (realistik yondaşuv), xayrixohlik va odamlarga yaqinlik tufayli muvaffaqiyatga erişgan. Xalqaro maydonda esa buning özigina yetarli bölmaydi.
Eslatib ötamiz, 22 iyun kuni Buyuk Britaniya sobiq boş vaziri Kir Starmer istefoga çiqişini elon qilgandi.
Dilnura Urinova