Putin Alyaskaga boriş va yadroviy sinovga bir vaqtda tayyorlanmoqda

Rossiya yadroviy qurollangan va yadroviy yoqilği bilan işlaydigan yangi qanotli raketa sinoviga tayyorgarlik körayotgandek tuyulmoqda. Bu haqda ikki amerikalik tadqiqotçi va Ğarbdagi xavfsizlik manbasiga tayanib, bugun, 14 avgust kuni “Reuters” xabar berdi.
Bu holat Rossiya Prezidenti Vladimir Putin ertaga, 15 avgust kuni AQŞ Prezidenti Donald Tramp bilan Ukraina masalasida muzokaralar ötkazişga tayyorlanayotgan paytga töğri kelmoqda. Kaliforniyadagi Xalqaro tadqiqotlar böyiça Midlberi institutidan Jeffri Lyuis va Virdjiniyada joylaşgan CNA tadqiqot va tahlil taşkilotidan Deker Evelet öz-özidan xulosaga kelişgan. Ular oxirgi haftalarda Planet Labs tijorat yöldoş kompaniyasi tomonidan olingan suniy yöldoş suratlarini tahlil qilgan.

Suniy yöldoşdan olingan tasvirda Novaya Zemlya, Rossiya, Barents dengizi arxipelagidagi Yujniy orolidagi Pankovo poligonidagi uskunalar körsatilgan, 2025 yil 7 avgust. 2025 Planet Labs PBC/Handout – “Reuters”Tadqiqotçilar suratlar Pankovo sinov maydonida (Barents dengizidagi Novaya Zemlya orollari) keng kölamli faoliyat olib borilayotganini körsatganini aytişdi. Bu yerda oldingi 9M730 “Burevestnik” (Storm Petrel) raketa sinovlariga oid jihozlar, kemalar va samolyotlar hamda şaxsiy tarkib soni oşgani kuzatilgan.

“Sinov maydonidagi barça harakatlarni körib turibmiz – operatsiyalarni qöllab-quvvatlaş uçun katta miqdordagi taminotlar keltirilmoqda va raketani işga tuşiriş joyida harakatlar kuçaygan”, dedi Lyuis.

Ğarbdagi xavfsizlik manbasi ham Rossiya “Burevestnik” sinoviga tayyorlanayotganini tasdiqladi. Lyuisning aytişiça, sinov şu haftada ham bölib ötişi mumkin, bu esa Alyaskadagi Tramp-Putin sammiti soyasida qolişi ehtimolini oşiradi.
Oq uydan izoh söralganda, “Burevestnik” sinovi ehtimoliga töğridan-töğri javob berişmagan. Pentagon, Markaziy razvedka boşqarmasi va Rossiya Mudofaa vazirligi ham izoh berişdan boş tortgan.

Putin uşbu qurol – NATO tomonidan SSC-X-9 Skyfall deb atalgan – hozirgi va kelajakdagi raketaga qarşi mudofaa tizimlarini yöqqa çiqara oladigan, deyarli çeklanmagan masofaga ega va oldindan aytib bölmaydigan yönalişda uçadigan qurol ekanini aytgan.
Lyuis, Evelet va ikki nafar qurol nazorati böyiça ekspertlar aytişiça, Tramp joriy yil yanvarda AQŞning “Oltin gumbaz” raketaga qarşi mudofaa tizimi işlab çiqilişini elon qilgandan söng, uşbu raketa loyihasi Moskva uçun yanada muhim ahamiyat kasb eta boşlagan. Biroq köplab mutaxassislar raketa mudofaa tizimlaridan haqiqatan ham qoçişi mumkinligi yoki Moskvaga yangi imkoniyatlar berişiga işonmaydi, şu bilan birga uning parvozi davomida radiatsiya tarqatişi haqida ogohlantirişmoqda.


Suniy yöldoşdan olingan tasvirda Novaya Zemlya, Rossiya, Barents dengizi arxipelagidagi Yujniy orolidagi Pankovo poligonidagi uskunalar körsatilgan, 2025 yil 7 avgust. 2025 Planet Labs PBC/Handout – “Reuters”Tadqiqotçilarning takidlaşiça, sinov Tramp-Putin uçraşuvi haqidagi ötgan haftagi elondan ança oldin rejalaştirilgan bölişi mumkin. Ammo, ekspertlar fikriça, Putin amerikalik josus yöldoşlar köz öngida tayyorgarlikni töxtatiş orqali Ukrainadagi uruşni tugatişga va AQŞ bilan qurol nazorati böyiça muzokaralarni qayta boşlaşga tayyorligini körsatişi mumkin edi. AQŞ va Rossiya örtasidagi strategik yadroviy qurollar sonini çeklaydigan oxirgi şartnoma – “New START” – 2026 yil 5 fevralda tugaydi.

“Bazan sizning siyosiy maqsadingiz uçun sinov grafigini oldinga yoki keyinga surişingiz mumkin”, deydi AQŞ Davlat departamentining qurol nazorati böyiça sobiq muvaqqat kotib yordamçisi Tom Kontriman.

Yadroviy tahdidlar taşabbusi guruhining malumotlariga köra, “Burevestnik” sinov natijalari past darajada bölgan: 13 malum sinovdan faqat ikkitasi qisman muvaffaqiyatli bölgan.

Maxsus samolyotlar 

Evelet va Lyuisning aytişiça, Planet Labs suratlarida iyul oxiridan beri konteynerlar, jihozlar va şaxsiy tarkib keltirilayotgani köringan. Lyuisning sözlariga köra, sinov malumotlarini yiğiş uçun maxsus jihozlangan ikki samolyot iyul örtalaridan beri Rogaçyovo harbiy aerodromida turibdi. “Reuters” agentligiga u taqdim etgan suratlarda “sputnik antennasi”ga öxşaş radar gumbazlari örnatilgan ikki yirik samolyot aks etgan.

Suniy yöldoşdan olingan tasvirda Rogaçevo harbiy aerodromida samolyot körsatilgan, Rogaçevo, Rossiya, 2025 yil 5 avgust. 2025 Planet Labs PBC/Handout – “Reuters”U, şuningdek, oldingi sinovlarga aloqador kamida beşta kema mavjudligini takidladi. VesselFinder.com sayti malumotlariga köra, oldingi sinovlarda qatnaşgan oltinçi kema – “Teriberka” yuk kemasi – 12 avgust kuni Novaya Zemlyaga yöl olgan. “Reuters” bu malumotni tasdiqlagan, ammo tadqiqotçilarning boşqa topilmalarini mustaqil tekşirişga muvaffaq bölmagan.
Evelet va Lyuisning aytişiça, ular Pankovo tasvirlarini iyuldan boşlab kuzata boşlaşgan. Rossiya 6 avgust kuni dengizçilar uçun hududdan 9-12 avgust kunlari uzoqlaşiş haqida ogohlantiriş elon qilganidan söng, ular ehtiyotkorlik bilan tahlilni kuçaytirgan.
“Reuters” topgan hujjatlarga köra, AQŞ Federal aviatsiya mamuriyatining maxsus internet xizmatlarida Rossiya tomonidan 9-22 avgust orasida ehtimoliy uçiriş oynasi belgilangan.
Norvegiya armiyasi “Reuters”ga yozma javobida Barents dengizi “Rossiya raketa sinovlari uçun asosiy joy” ekanini, şuningdek, elonlar va dengizdagi ogohlantirişlar orqali “sinovga tayyorgarlik belgilari” borligini takidlagan. Ammo ular qaysi turdagi qurol sinovidan gap ketayotganini tasdiqlamasligani aytgan.
Eveletning sözlariga köra, iyul oxirida u raketani işga tuşiriş qurilmasini ob-havodan himoya qiladigan tösiqning orqa-oldga surilayotganini payqagan, bu esa “sinov rejasi borligining juda aniq dalili” deb baholangan.

Suniy yöldoşdan olingan tasvirda Novaya Zemlya, Rossiya, Barents dengizi arxipelagidagi Yujniy orolidagi Pankovo poligonidagi uskunalar körsatilgan, 2025 yil 7 avgust. 2025 Planet Labs PBC/Handout – “Reuters”Lyuis “Reuters”ga 7 avgustda olingan suratlarni taqdim etdi. Ularda muhofaza qoplami, konteynerlar, ularni kötariş uçun kran va vertolyot köringan.

“Tayyorgarliklar juda yuqori suratda ketyapti”, deydi u.