«Barçaning tanişlari orasida öldirilganlar bor». Erondagi namoyiş iştirokçilarining hikoyalari
1-02-2026, 19:52
155 марта

Parisa bundan oldin heç qaçon namoyiş iştirokçilariga bu qadar şafqatsizlarça munosabat körsatilganiga guvoh bölmaganini aytadi: «Bundan oldingi keng kölamli namoyişlar vaqtida tanişlarim orasida biror kişi halok bölmagandi».
Parisa 28 dekabr kuni boşlangan namoyişlar davrida öldirilganlardan kamida 13 nafari bilan şaxsan taniş bölgan.
Avvaliga Tehronda boşlanib, keyin butun mamlakatga yoyilgan namoyişlarga mamlakatdagi iqtisodiy vaziyat sabab bölgandi. Keyinroq stixiyali mitinglar hukumatga qarşi tartibsizliklarga aylanib, butun Islom respublikasi tarixidagi eng qonli voqealardan biri röy berdi.
Huquq himoyaçilarining malumotlariga köra, tasdiqlangan ölim holatlari soni 6 mingdan oşadi.
Mamlakatda internet deyarli töliq öçirilganiga qaramay, bir neça yoş eronliklar BBC bilan boğlanişga muvaffaq bölgan va öz boşdan keçirganlarini aytib berişgan. Ularning ismlari xavfsizlik nuqtayi nazaridan özgartirilgan.
Uning özi öşa kunlarda Tehron şimolidagi tinç ruhdagi aktsiyada iştirok etayotgandi.
«Namoyişçilardan heç kim zöravonlik işlatmagan va heç kim xavfsizlik kuçlariga qarşilik qilişga urinmagandi. Ammo juma kuni [9 yanvar] keçqurun ular baribir odamlarni öqqa tutişdi», – deya hikoya qiladi u.
«Töqnaşuvlar bölib ötgan köçalarda va kvartallarda porox hidi ötirib qolgandi», – deya eslaydi u.
Amalda qança kişi qurbon bölgani aniq emas
Tehronda yaşovçi 24 yoşli Mehdi ham namoyişlar va ularni bostiriş kölamini xuddi Parisa kabi baholaydi.
«Men heç qaçon norozilik harakatida bunçalik köp odam iştirok etganini va şu bilan birga xavfsizlik kuçlari tomonidan bunçalik köp qotillik va zöravonlik holatlariga guvoh bölmaganman», – deydi u.

Mehdi xavfsizlik kuçlari namoyişçilarni yoppasiga öldirganiga juda yaqin masofadan turib guvoh bölganini aytadi.
«Yoş yigitni köz öngimda öldirişdi, unga ikki bor jangovar patron bilan öq uzildi», – deydi u.
«Mototsikldagilar yana bir yoş yigitning yuziga drobovikdan otişdi. U turgan joyida yiqildi va örnidan turmadi», – deya davom ettirgan öz hikoyasini Mehdi.
Xorijdagi eronliklarning qarorgohi AQŞda joylaşgan HRANA huquq taşkiloti malumotlariga köra, namoyişlar boşlangan kundan beri 6159 kişining ölimi tasdiqlangan. Ulardan 5804 nafari namoyişlar iştirokçilari, 92 nafari boşalar va 214 nafari Eron hukumatiga aloqador kişilar bölgan. Agentlik yana 17 ming qurbon haqidagi xabarlarni örganişda davom etmoqda.
Taşkilot vakili Skaylar Tompson BBC bilan suhbatda tasdiqlangan ölim holatlari soni yana ösişini istisno qilmagan.
«Biz öz röyxatimizga faqat şaxsi va öldirilgan joyi malum bölganlarni kirityapmiz», – deya qöşimça qilgan u.
Qarorgohi Norvegiyada joylaşgan IHR huquq taşkiloti esa qurbonlarning yakuniy soni 25 mingdan oşişi mumkinligidan ogohlantirgan.
Namoyişlar tinçiganidan keyin Eron hukumati tartibsizliklar çoğida 3100 dan ortiq kişi halok bölganini tasdiqlagan, ammo qurbonlarning aksari – huquq-tartibot xodimlari hamda namoyişlarga aloqasi bölmagan va «isyonçilar» hujumiga uçragan ötkinçilar ekanini iddao qilgan.
«Köçalarda bolalarni kaltaklaşdi va öldirişdi»
Xalqaro axborot agentliklari jurnalistlariga Erondagi voqealarni içkaridan turib yoritişga ruxsat berilmadi. Ammo xavfsizlik kuçlari odamlarga jangovar öqlar otayotgani aks etgan videoyozuvlar haqiqiyligi jurnalistlar tomonidan tekşirilgan va haqiqiy ekani tasdiqlangan.

Londonda yaşovçi 25 yoşli Parniya yanvar oyi boşida oilasini ziyorat qiliş uçun Eronga borgandi. Xuddi öşa vaqtda namoyişlar kölami kengayib, butun mamlakatni qamrab olgandi. Özining aytişiça, u oilasi yaşaydigan Isfahonda köçaga çiqqan yuzlab namoyişçilar bilan «oldingi saflarda» bölgan.
«Men yerda yotgan odamlarni kördim. Men qonni kördim, – deydi u közda yoş sizdiruvçi gaz qöllanganida pana joy qidirayotganini eslarkan. – Köçalarda bolalar ham bor edi va ularni ham öldirişdi. Yetti-sakkiz yoşli bolalarni».
Tehronda yaşovçi 27 yoşli Sahar öz tanişlaridan yetti kişi namoyişlarni bostiriş çoğida öldirilgani haqida aytib bergan.
8 yanvar kuni xavfsizlik kuçlari taktikani özgartirişdi va haddan taşqari şafqatsiz usullarni qöllay boşlaşdi, deydi u.
Öşa oqşomda xavfsizlik kuçlari közdan yoş sizdiruvçi gaz qöllaganida Sahar va uning döstlari qöşni uyga yaşirinişadi. «Döstlarimdan biri taşqarida nima bölayotganiga qaraş uçun boşini oynadan çiqargandi va uning böyniga öq kelib tegdi», – deya hikoya qiladi u.
Saharning sözlariga köra, uning yana bir dösti drobovik (soçma öqli qurol) öqidan yaralangan va köp qon yöqotiş oqibatida halok bölgan. U qölga olinişidan qörqib şifokorlarga murojaat qilmagandi.