Asteroid zarbalari izi: Yerdagi 12 ta eng yirik krater
9-02-2026, 11:12
75 марта

Ölçami böyiça birinçi örinda Janubiy Afrikadagi Vredefort krateri turadi — uning diametri 160 kilometrga yetadi. Biroq u ikki milliard yildan ortiq oldin hosil bölgan va şu vaqt içida kuçli eroziyaga uçragan. Hajmi böyiça ikkinçi — Meksikadagi Çiksulub krateri ança yaxşi saqlangan va dinozavrlarning köpçiligini yöq qilgan bor—paleogen davri ommaviy qirilişidagi roli bilan keng tanilgan.
Qiziği şundaki, kraterning kattaroq bölişi har doim ham oqibatlar köproq vayronkor bölganini anglatmaydi. Olimlar takidlaşiça, asteroidning tezligi, tuşiş burçagi va tarkibi ham kam bölmagan ahamiyatga ega. Taxminlarga köra, Çiksulub kraterini hosil qilgan jism 100 million megatonnadan ortiq trotilga teng energiya ajratgan va bu global yonğinlar hamda tsunamiga sabab bölgan.
Şu bilan birga, Morokveng yoki Sadberi kabi öta qadimgi zarbalar miqyosi jihatidan öxşaş bölgan, ammo ular murakkab hayot şakllari paydo bölişidan ança oldin sodir bölgani uçun, malum ommaviy qirilişlarga olib kelmagan.

Boşqalari esa, Janubiy Afrikadagi Morokveng krateri kabi, hatto meteoritning özidan bölaklarni ham saqlab qolgan — ular Yer yuzasidan bir neça kilometr çuqurlikda topilgan.