Схемалар” ўйини: Қирғизистонда Ташиевга алоқадор йирик жиноят иши очилди

Қирғизистон Давлат солиқ хизматининг “Схемалар” дастури мамлакат нефть соҳасидаги миллиардлаб ўғриликлар бўйича таҳлил натижаларини эълон қилди. Бу ҳақда “Солиқ сервис” давлат муассасаси хабар берди.

Дастлабки маълумотларга кўра, “Қирғизнефтгаз” шубҳали воситачилик ўйинлари ва хомашёни асоссиз ҳисобдан чиқариш схемалари туфайли 4 миллиард сомдан ортиқ маблағ йўқотган. 2021–2025 йиллар давомидаги ҳисоб-фактуралар ва компания маълумотлари ўрганилганда учта асосий схема аниқланган.

Ушбу схемалар орқали давлат нефтидан келган фойда Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг (МХДҚ) собиқ раҳбари Қамчибек Ташиевнинг қариндошлари ва яқинлари билан боғлиқ бўлган шахсларнинг қўлида тўплангани айтилмоқда.
1-схема. Нефть йўқотишларини сунъий равишда ошириб кўрсатиш
Беш йил давомида “Қирғизнефтгаз” қарийб 879 минг тонна нефть қазиб олган. Ҳисоботларда 29 минг тоннага яқин хомашё ишлаб чиқаришдаги йўқотиш сифатида ўчирилган. Бироқ корхона мутахассисларининг кўрсатмасига кўра, реал йўқотишлар қазиб олинган ҳажмнинг 1 фоизидан (тахминан 9 минг тонна) ошмаслиги керак. Оқибатда расмий ҳисобдан 20 минг тонна хомашё “ғойиб бўлган”, бу эса ўртача нархларда тахминан 560 миллион сомга тенг.
2-схема. Қайта ишлашда асоссиз воситачилардан фойдаланиш 
Текширувлар жами қазиб олинган нефтнинг 30 фоизи (262 минг тонна) хусусий фирмаларга сотилганини кўрсатган. Давлатнинг ўзига қарашли “Қирғиз Петролеум Компани” заводи бўлишига қарамай, нефть тўғридан тўғри у ерга юборилмаган. Бунинг ўрнига хомашё аввал воситачиларга сотилган, улар эса нефтни қайта ишлаш учун яна давлат заводига ўз номларидан топширган. Ушбу занжир туфайли асосий фойда хусусий воситачилар қўлида қолган, давлат корхонаси эса 3 миллиард сомдан ортиқ даромадни бой берган.
3-схема. Тайёр нефть маҳсулотларини саралаб тақсимлаш
Ушбу тизимнинг якуний босқичи тайёр маҳсулотларни сотишдаги танловли ёндашув бўлган. Нефть қайта ишлангандан сўнг энг харидоргир ва даромадли маҳсулотлар – мазут ва дизель ёнилғиси чекланган доирадаги хусусий компаниялар орқали реализация қилинган. Шундан сўнг ушбу ёқилғи бошқа харидорларга, жумладан, хорижий трейдерларга қайта сотилган. Айрим ҳолларда мазут яна ўша давлат заводининг ўзига қайтиб келган. Бунинг ортидан энг бозорбоп маҳсулотлар воситачилар қўлида тўпланган, давлат корхонаси эса фойдадан маҳрум бўлган. Масалан, “Регион Ойл” фирмаси бир неча йил ичида қарийб 466 миллион сомлик мазут сотиб олган. Заводдан дизель ёнилғисини Тай-Мурас Ташиевга тегишли фирма олиб, кейинчалик уни Жалолобод вилоятидаги муниципал корхоналарга сотгани бўйича ҳолатлар ўрганилган.

Ташиевнинг қариндошлари харидоргир бўлмаган AI-80 бензини ва нафтани сотиб олишга қизиқиш билдирмаган, шу сабабли завод уларни мамлакатнинг йирик нефть трейдерлари – “Альфа Ойл” ва “Партнер Нефть”га сотишга мажбур бўлган.

Ушбу схемалар Қамчибек Ташиевнинг жияни Бойғози Матисоқов “Қирғиз Петролеум Компани” (ҚПК) нефтни қайта ишлаш заводига раҳбарлик қилган даврда ишлаган. Ҳозирда қандай қилиб шўъба корхона директори “Қирғизнефтгаз” ОАЖ томонидан қазиб олинган хомашёни тақсимлаш билан шуғуллангани аниқланмоқда.

Тизимнинг инқирозли ҳолатини “Қирғизнефтгаз” ОАЖнинг янги раҳбари Самсали Четимбоев тасдиқлаган.

“Агар хомашёни ўзимиз қайта ишлаб сотганимизда, фойда анча кўп бўлар эди. Қайта ишлашдан воз кечиш – бу “Қирғизнефтгаз” манфаатларига мутлақо зид бўлган хатодир. Мен иш бошлаганимда компания ҳисобида бор-йўғи 1 миллион 200 минг сом маблағ бор эди. Иш ҳақидан қарзларни ёпиш учун жуда қийналдик. 10 мартдаги тайинловимдан сўнг зўрға бир ойлик маошларни тўлай олдик”, дейди Четимбоев.