Урганчдаги қурилиш: Кран тагидан ўтаётган пиёдалар ҳаётига ким масъул?
Бугунги кунда Урганч шаҳрида, хусусан, Гурлан кўчасида кенг кўламли қурилиш ва бунёдкорлик ишлари олиб борилмоқда. Шаҳарнинг кўркига кўрк қўшаётган бундай замонавий бинолар қурилиши, албатта, қувонарли ҳол. Аммо янги бинолар қад ростлаши билан бирга, «Қурилиш хавфсизлиги қоидаларига қанчалик риоя қилиняпти?» деган ҳақли савол туғилади.
Ижтимоий тармоқларда тарқалган сўнгги видеоёзувларда Гурлан кўчасидаги қурилиш объектларидан бирида улкан кран орқали бетон плиталар ва оғир қурилиш материаллари бинонинг юқори қаватларига кўтарилаётгани акс этган. Энг ачинарлиси, худди шу кран ва оғир юклар ҳаракатланаётган хавфли ҳудуднинг айнан тагидан пиёдалар, оддий фуқаролар ҳеч қандай тўсиқсиз, бемалол ўтиб-кайтиб юришибди.
Бу вазият нафақат қурилиш меъёрларини қўпол равишда бузиш, балки инсон ҳаётини тўғридан-тўғри хавф остига қўйишдир. Хўш, бундай ҳолатда хавфсизликка ким жавобгар ва Худо кўрсатмасин, бирор бахтсиз ҳодиса юз берса, қонун олдида ким жавоб беради?
Қурилиш хавфсизлиги қоидалари нима дейди?
Ўзбекистон Республикаси Шаҳарсолик нормалари ва қоидаларига (ШНК) асосан, қурилиш майдончаси ва унга туташ ҳудудларда хавфсизлик чоралари тўлиқ таъминланиши шарт.
Ҳимоя тўсиқлари ва йўлаклар: Оғир техникалар, айниқса, юк кўтариш кранлари ишлаётган ҳудудда пиёдалар ҳаракати бутунлай чекланиши лозим. Агар қурилиш йўл ёқасида бўлса, пиёдалар учун махсус усти ёпиқ, мустаҳкам ҳимоя соябонлари (навеслар) билан жиҳозланган вақтинчалик хавфсиз йўлаклар қурилиши шарт.
Огоҳлантирувчи белгилар: Хавфли ҳудуд атрофига махсус ленталар тортилиши ва «Диққат, хавфли ҳудуд!» каби огоҳлантирувчи белгилар ўрнатилиши шарт.
Хўш, Гурлан кўчасидаги ҳолатда бу қоидаларга риоя қилиняптими? Видеодан кўриниб турибдики, йўқ. Одамлар ҳеч қандай ҳимоя соябонларисиз, тўғридан-тўғри очиқ осмон остида, бош устида тонналаб юк айланиб турган ҳудуддан ўтишмоқда.
Бу ҳолатда хавфсизликка ким жавобгар?
Қурилиш объектида хавфсизлик қоидаларининг бузилиши ва ишчилар ёки атрофдаги фуқароларнинг соғлиғига таҳдид туғилиши бўйича жавобгарлик занжири мавжуд:
1 Қурилиш ташкилоти раҳбари ва Бош муҳандис: Қурилиш майдонида умумий хавфсизликни таъминлаш, ҳимоя тўсиқларини ўрнатиш ва жараённи назорат қилиш учун биринчи навбатда пудратчи (қурувчи) ташкилот раҳбарияти бевосита жавобгардир.
2 Техника хавфсизлиги бўйича муҳандис (ТБ муҳандиси): Ҳар бир қурилишда техника хавфсизлигига масъул шахс бўлади. У кран ишлаётган пайтда пастда одамлар бўлмаслигини кузатиши, ҳудудни ўраб олиши шарт.
3 Кран оператори (машинисти): Қоидага кўра, кранчи пастда одамлар борлигини кўрса, юкни кўтариш ёки суришни тўхтатиши лозим. Хавфли ҳудудда одамлар юрганда кранни бошқариш тақиқланади.
Агар оғир бетон ёки юк тушиб кетса, ким жавобгар бўлади?
Агар Гурлан кўчасидаги сингари ҳолатларда бахтсиз ҳодиса юз берса — яъни крандаги бетон плита ёки бошқа қурилиш материали пастга тушиб, бирор фуқарога шикаст етказса ёки ўлимга сабаб бўлса, бу шунчаки «интизомий жазо» билан тугамайди.
Бу вазиятда Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 257-моддаси (Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини бузиш) ёки 258-моддаси (Тоғ-кон, қурилиш ёки портлатиш ишлари хавфсизлиги қоидаларини бузиш) бўйича жиноий иш қўзғатилади.
Агар инсон соғлиғига оғир шикаст етса ёки ўлим ҳолати юз берса, қурилиш ташкилотининг хавфсизликка масъул шахслари (муҳандис, иш юритувчи, раҳбар) тўғридан-тўғри жиноий жавобгарликка тортилиб, муайян муддатга озодликдан маҳрум этилади.
Шунингдек, қурилиш объектига эгалик қилувчи компания жабрланувчига ёки унинг оиласига жуда катта миқдорда моддий ва маънавий зарарни қоплаб беришга мажбур бўлади.
Инсон ҳаёти — ҳар қандай бино, иморат ёки бизнес манфаатларидан устун. Урганч шаҳридаги мазкур қурилиш объекти раҳбарлари ва назорат қилувчи органлар (Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида назорат қилиш инспекцияси) ушбу видеоёзувдан тегишли хулоса чиқаришлари шарт.
Фожиа юз бергандан кейин айбдорни қидиришдан фойда йўқ. Уни ҳозир, Гурлан кўчасида бахтсиз ҳодиса содир бўлишидан олдин тўхтатиш ва пиёдалар учун хавфсиз йўлак ташкил қилиш зарур!
