Yana yonmoqda: Urganch tumanidagi axlat poligonidagi yong‘in va sassiq tutun – kim javobgar?

Urganch tumani, 2025-yil 28-may. Yana tutun, yana sassiq hid, yana yopiq derazalar. Musur svalkasi (axlat poligoni) yonmoqda. Bu holat birinchi marta emas. O‘tgan yili ham xuddi shu manzara: qora tutun Urganch shahri va tumanini qoplab, aholi sog‘lig‘i xavf ostida qolgan edi. Bu yil ham takrorlanyapti. Savol esa shu: bu yong‘inlar tasodifmi yoki ataylab yoqilmoqda?

Yong‘inmi yoki “tozalash” bahonasidagi noqonuniy yoqishmi?

Ko’plab mahalliy aholi vakillari bu yong‘inlar tasodifiy emas, balki ataylab uyushtirilayotganini taxmin qilmoqda. Chunki bu “tartib” har yili takrorlanadi va mas’ul tashkilotlar har safar sukut saqlaydi yoki vaziyatni nazorat ostida deb e’lon qiladi. Axir, poligon hududi davlat tasarrufida bo‘lsa, u yerga kim kirib yoqib ketmoqda? Nega bunga qarshi chora ko‘rilmayapti?


Yong‘inning sababi nima?

Rasmiylar bunga quyidagi sabablarni keltirishadi:

• Axlatning noto‘g‘ri saqlanishi. Maxsus ajratilgan qatlamlash tizimi yo‘qligi sababli metan gazi to‘planadi va bu gaz oson alangalanadi.
• Iqlim omillari. Quruq havo va kuchli shamollar yong‘in xavfini oshiradi.
• Norasmiy chiqindixona yoqish holatlari. Ba’zan chiqindilarni tezroq yo‘qotish uchun noqonuniy yoqishlar amalga oshiriladi.

Ammo savol tug‘iladi: nega bu muammolar bir necha yillardan beri hal qilinmayapti?

Nega bu svalka aholi yashash joyiga yaqin qurilgan?

Urganch tumanidagi axlat poligoni shahar va turar-joy hududlariga xavfli darajada yaqin joylashgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tavsiyalariga ko‘ra, bunday poligonlar aholiga kamida 5-7 km masofada bo‘lishi kerak. Bizda esa bu masofa ba’zida 2 kmdan ham kam.



Bunday joylashuv:

• Havoning ifloslanishi,
• Yerosti suvlarining zaharlanishi,
• Bolalar va keksa yoshdagilar sog‘lig‘iga salbiy ta’sir kabi ko‘plab salbiy oqibatlarga olib kelmoqda.

Aholi dod solmoqda: kechasi yana deraza yopiladimi?

Ko‘plab oilalar aynan yong‘in boshlangan tunlarda bolalari bilan derazalarni berkitib, tutun hidi ichida uxlashga majbur bo‘lishadi. Astma, allergiya, yurak-qon tomir kasalliklari bilan og‘riganlar uchun bu holat jiddiy xavf tug‘diradi.

Mas’ullar qayerda?

Savollar ochiq:

• Ushbu yong‘inga kim javob beradi?
• Axlat poligonini boshqa joyga ko‘chirish loyihasi bormi?
• Aholini himoya qilish uchun qanday chora ko‘rilmoqda?
• Ushbu hodisa yuzasidan prokuratura yoki ekologik nazorat organlari tekshiruv boshladimi?

Xulosa: javobgarlik va shaffoflik talab qilinadi

Har yili takrorlanuvchi bu vaziyat jiddiy tizimli muammoni anglatadi. Yuzaki “yong‘in o‘chirildi” yoki “aholi xavfsiz” degan bayonotlar endi yetarli emas. Mahalliy hokimiyat, Ekologiya qo‘mitasi va boshqa mutasaddi tashkilotlar aniq reja, javobgarlik va ochiqlik asosida harakat qilishi shart.

Aks holda, bu tutun ichida nafaqat derazalar, balki kelajak ham berkitiladi.