Sizni maktabda aldaşgan! Sönggi qönğiroq haqida siz bilmagan haqiqat

Butun dunyo böylab millionlab öquvçilar may oyining sönggida öziga xos hissiyotlar domiga tuşadi. Bir tarafdan — kelajakka bölgan intiliş, ikkinçi tarafdan esa jonajon maktab, öqituvçilar va bolalikning beğubor lahzalari bilan vidolaşuv oğriği. Ammo heç öylab körganmisiz, har tanaffusda jiringlab bizni voyaga yetkazgan va bugun oxirgi bor çalinayotgan «sönggi qönğiroq» aslida qaydan paydo bölgan va nima uçun u şunçalik sehrli kuçga ega?

Biz öylagan qönğiroq tarixi aslida qadimgi yunon faylasufi Aflotun davriga borib taqaladi. Ilgari idişdan idişga oqayotgan suv bosimi ostida naydan çiqqan tovuş öquvçilarni darsga çaqirgan. Bu texnikaning talimga kirib kelişidagi ilk qadami edi.
Biroq, tizimlaştirilgan darslar va ularning boşlaniş-yakunlaniş tartibini XVII asrda çex pedagogi Yan Amos Komenskiy örnatgan. Aynan u talim jarayonini ritmga solgan inson sifatida tarixda qoldi.

1948 yilda Rossiyaning Krasnodar ölkasidagi 182-maktab direktori Fyodor Bryuxovetskiy tarixda birinçi marta «sönggi qönğiroq»ni alohida bayram sifatida nişonlaşni taklif qildi. Bryuxovetskiy nafaqat sönggi qönğiroq, balki biz bugun odatiy hol deb biladigan:
«Bilimlar kuni» (1-sentyabr);
«Alifbo bayrami»;
Maktabdagi navbatçilik tizimi kabi ananalarning ham asosçiçidir.
Uning maqsadi oddiy edi: maktabni şunçaki «talim oladigan joy» emas, balki har bir bola öz örnini topadigan, xotiralar şakllanadigan katta oilaga aylantiriş.

Dunyo böylab bu kun turliça nişonlanadi:

• Germaniyada bitiruvçilar imtihonlaridan söng öziga xos «oxirgi hafta» taşkil qilişadi. Bu yerda sönggi qönğiroqdan köra, öquvçilarning öqituvçilar ustidan hazil-mutoyibasi va «parad»lari maşhur.
• Yaponiyada «Sönggi qönğiroq» — bu ğamginlik va hurmat ramzi. Öquvçilar formalaridan bitta tugmaçani (köpinça yurakka yaqin joydagi) sevgan yoki qadrlagan insoniga sovğa qiliş ananasi bor.
• Özbekistonda esa bu kun milliy urf-odatlar, «Xayr, maktabim» deya aytilgan qöşiqlar va bitiruvçilarning közidagi yoş bilan qorişib ketgan katta tantanaga aylandi.

Psixologlarning fikriça, «sönggi qönğiroq» — bu inson hayotidagi birinçi katta «marra çiziği». Bu yoşlikning tugab, masuliyatli katta hayot boşlanişini anglatuvçi psixologik signaldir.
Mazkur qönğiroq faqat maktabni emas, balki insonning ötmişdagi «men»ini ham ortda qoldirib, kelajakdagi mustaqil şaxsga yöl oçadi. Şu bois ham, yillar ötsa-da, öşa qönğiroq sadosi quloğimizda yangraganda, içimizda nimadir titraydi.
Maktab qönğiroği — bu şunçaki signal emas, u avlodlarni birlaştiruvçi, insonni ulğaytiruvçi va xotiralarimizni muhrlovçi tarix sadosidir. Siz öz maktabingizdagi «sönggi qönğiroq»ni qanday eslaysiz?