AQŞ va Isroil Al-Aqso masjidi boşqaruvini Iordaniyadan tortib olmoqçi — OAV
26-05-2026, 08:47
122 марта

AQŞ va Isroil Al-Aqso masjidi boşqaruvini Iordaniyadan tortib olmoqçi — OAV
AQŞ, Iordaniya, Falastin va Fors körfazi
davlatlaridagi manbalarning bildirişiça, buning ortida Donald Trampning kuyovi Jared Kuşner hamda AQŞning Isroildagi elçisi Mayk Hakabi turibdi. Rejaga köra, Iordaniya qöllab-quvvatlaydigan Islom vaqfi boşqaruvi tugatiladi. Isroil hukumati tomonidan tuziladigan yangi organ esa Al-Aqsoni “köp dinli markaz” deb elon qiladi.
Anonim qolişni söragan rasmiylarning aytişiça, bu yahudiylarga musulmonlar ziyoratgohiga teng huquqli kiriş imkonini beradi. Şuningdek, u yerda yahudiylarning katta guruh bölib ibodat qilişiga rasman ruxsat beriladi.
Bundan taşqari, Isroil masjidga imomlar va xatiblarni tayinlaşda asosiy söz huquqiga ega böladi. Juma xutbalarining mazmuni ham Isroil bilan kelişilişi kerak böladi. AQŞ rasmiylaridan birining sözlariga köra, Tramp mamuriyati Al-Aqsodan musulmonlik qiyofasini olib taşlab, uni uçta ibrohimiy din (islom, xristianlik va yahudiylik) vakillari keladigan turistik maskanga aylantirmoqçi.
Taklifga binoan, arab davlatlariga Al-Aqso majmuasini navbatma-navbat nazorat qiliş huquqi berilişi mumkin. Uşbu reja bilan Bahrayn, Misr, Marokaş va BAA taniştirilgan. Biroq Iordaniyaning yaqin ittifoqçisi bölgan Saudiya Arabistoni bu taklifga keskin qarşi çiqqan.
Tarixiy va huquqiy maqom
Iordaniya hukumat rasmiysi mamlakatning Quddus borasidagi pozitsiyasi qatiy ekanini va uning vasiylik huquqi xalqaro şartnomalar, jumladan, 1994-yildagi Isroil-Iordaniya tinçlik bitimi orqali tan olinganini eslatdi.
Al-Aqso ön yilliklar davomida xalqaro kelişuvga muvofiq faqat islomiy maskan sifatida boşqarib kelingan. 1967-yilgi uruşdan keyingi kelişuvga köra, içki işlarni Islom vaqfi boşqargan, taşqi xavfsizlikni esa Isroil nazorat qilgan. Musulmon bölmaganlar malum soatlarda ziyorat qilişi mumkin, ammo ibodat qilişiga ruxsat berilmaydi. Yahudiylar bu joyni Mabad toği deb ataşadi.
Falastin va Iordaniya rasmiylariga köra, uşbu yangi reja Hebrondagi Ibrohim masjidida qöllangan usulga öxşaydi. U yerda 1994-yilgi qirğindan keyin Isroil majmuaning 63 foizini yahudiylarga, 37 foizini musulmonlarga ajratib bergan edi.
“Iordaniya vasiyligi mintaqadagi barqarorlikning asosidir. Uni buziş tinçlik tamoyillarini buziş bilan barobardir”, deydi Vaqf kengaşi raisi örinbosari Mustafo Abu Svay.
Mintaqaviy munosabatlar va radiya
Biroq BAA va Bahrayn 2020-yilda Isroil bilan munosabatlarni normallaştirganidan beri u bilan aloqalarni mustahkamlab kelmoqda. BAA hatto 2023-yilda çerkov, sinagoga va masjidni öz içiga olgan köp konfessiyali markaz oçgan. Bu esa kelajakda Al-Aqsodagi özgarişlarni qonuniylaştiriş uçun asos bölişidan xavotirlar bor.
“Iordaniya hukumatining AQŞ loyihasiga qarşi mintaqadagi davlatlar kömagiga tayanmoqçi. Saudiya Arabistoni vasiylik huquqining özgarişi butun mintaqani keskinlaştirişi mumkinligini yaxşi tuşunadi”, deyiladi xabarda.