Kaspiy dengizi quriyapti – BMT

Dunyodagi eng yirik içki suv havzasi hisoblangan Kaspiy dengizining suv sathi tobora pasayib bormoqda. Bu haqda Birlaşgan Millatlar Taşkilotining Atrof-muhit dasturi xabar berdi.

Mutaxassislarning hisob-kitoblariga köra, kelgusi ön yillikda dengiz sezilarli darajada sayozlaşişi mumkin. Uning qirğoği çekinişi suniy yöldoş tasvirlarida, yangi paydo bölgan qumloqlarda hamda qirğoqdan uzoqlaşib qolayotgan portlar va baliqçilar qişloqlarida yaqqol közga taşlangan. Olimlar suv sathi kelgusi 50 yil davomida ham sezilarli darajada pasayişda davom etişini taxmin qilmoqda.
Bu holat Kaspiy dengizi qirğoğida yaşovçi millionlab insonlarning turmuş tarzi va iqtisodiy faoliyatiga jiddiy tasir körsatişi mumkin. Dengiz sathining pasayişi oqibatida portlar qirğoqdan uzoqlaşib, yuk taşiş va savdo jarayonlari murakkablaşmoqda.

Baliqçilik bilan şuğullanuvçi aholi esa baliq zahiralarining kamayişi va baliq ovlaş hududlarining özgarişi tufayli daromad yöqotiş xavfi bilan yuzlaşişi mumkin. Bundan taşqari, yangi oçilib qolayotgan quruqlik maydonlari çang va tuz böronlarining köpayişiga sabab bölib, bu atrof-muhit hamda inson salomatligiga salbiy tasir körsatişi ehtimoldan xoli emas.

Kaspiy dengizining qisqarişi ekologik muammolarni ham keskinlaştirmoqda. Dengiz köplab noyob va yöqolib ketiş xavfi ostidagi turlarga boşpana hisoblanadi. Xususan, Kaspiy dunyoda saqlanib qolgan osyotr baliqlarining qariyb 90 foiziga yaşaş muhiti yaratadi. Aynan şu baliqlardan qimmatbaho qora ikra olinadi. Osyotrlar hayot tsiklining muhim qismida dengizdan daryolarga suzib ötib, u yerda tuxum qöyadi. Biroq, suv sathining pasayişi tufayli bu baliqlarning köpayişi uçun zarur bölgan daryo deltalariga yetib borişi tobora qiyinlaşmoqda. Oqibatda osyotrlarning tabiiy köpayiş jarayoni xavf ostida qolmoqda. Mutaxassislar bu jarayon davom etsa, Kaspiy ekotizimining muvozanati izdan çiqişi va dengizning biologik boyliklari sezilarli zarar körişi mumkinligini aytgan.

“Köp odamlar uçun Kaspiy dengizi ularning kimligi, xotirasi, ananalari va turmuş tarzining bir qismidir”, deydi Ozarbayjon Prezidentining iqlim masalalari böyiça vakili idorasining katta maslahatçisi Faig Mutallimov.

Malumot uçun, Kaspiy dengizi Yevropa va Osiyo oraliğida joylaşgan bölib, dunyodagi eng yirik içki suv havzasi hisoblanadi. U Rossiya, Qozoğiston, Turkmaniston, Eron va Ozarbayjon qirğoqlarini yuvib turadi. Kaspiyning maydoni taxminan 371 ming kvadrat kilometrni taşkil etadi va u Yer yuzidagi eng katta köl sanaladi. Okeanlar bilan tabiiy boğlanişga ega bölmagani sababli geografik jihatdan köl hisoblanganiga qaramay, ulkan hajmi hamda şör suvi tufayli “dengiz” nomi bilan ataladi.