Agar asr oxiriga borib dengiz sathi yarim metrga kötarilsa, 150 milliondan 300 milliongaça odam öz uylarini taşlab ketişga majbur bölişi mumkin. Bu haqda BMT xabar berdi.

BMT Qoçqinlar böyiça oliy komissarining iqlim özgarişiga qarşi kuraş masalalari böyiça maxsus maslahatçisi Endryu Xarperning sözlariga köra, yana 500 millionga yaqin odam çuçuk suv va qişloq xöjaligi yerlaridan mahrum böliş xavfiga duç kelişi mumkin.

“Dunyo okeani sathining kötarilişi endilikda olisdagi tahdid emas – u hozirdanoq sodir bölmoqda va tezlaşişda davom etmoqda. Uning oqibatlari butun dunyoga tasir körsatayotgan bölsa-da, u bilan boğliq xavflar teng taqsimlanmagan: bazi Tinç okeani mamlakatlarida global çiqindilarga qöşgan hissasi minimal bölişiga qaramay, dengiz sathi dunyodagi örtaça körsatkiçdan ikki baravar tezroq kötarilmoqda. Masalan, Bangladeşda dengizning bostirib kirişi tuproq va çuçuk suv manbalarining şörlanişiga olib kelmoqda, bu esa qişloq xöjaligi va oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solmoqda. Uşbu oqibatlarga qarşi turiş imkoniyati köp jihatdan odamlar va davlatlar ega bölgan resurslarga boğliq”, deyiladi xabarda.

Eng zaif hududlarni himoya qiliş çoralari qatorida ekspert mangr örmonlarini köpaytiriş, qirğoqlarni himoya qiliş va drenaj tizimlarini, şuningdek, barvaqt ogohlantiriş va ofatlarga tayyorgarlikni tilga olgan. Xarper, şuningdek, suv bosiş xavfi ostidagi hududlarni keyinçalik özlaştiriş va aholi joylaştirişga yöl qöymaslikka çaqirgan.

Dengiz sathining kötarilişi suv toşqinlari, suv va tuproqning şörlanişi, hosilning yöqolişi va boşqa ijtimoiy va iqtisodiy omillar bilan uyğunlaşib ketadi. Şu sababli odamlarning köçib ketiş qarorida uning rolini aniq belgilaş va bölajak köçiş kölamini baholaş juda murakkab.

Xarperning aytişiça, avvalgi joyda qoliş imkoniyatlari tugagan vaziyatda odamlarning köpçiligi öz mamlakatlarini tark etmaydi, balki qirğoqböyi va qişloq hududlaridan uy-joy, iş va zarur xizmatlardan foydalaniş umidida şaharlarga yöl oladi. Aholining bunday oqimi, öz navbatida, qabul qiluvçi jamoalarning infratuzilmasi va resurslariga qöşimça yuk yaratadi.

Bugungi kunda xalqaro huquq “iqlim qoçqini” alohida maqomini tan olmaydi: qurğoqçilik, suv toşqini yoki dengiz sathining kötarilişi sababli köçişning özi qoçqin maqomini oliş uçun asos böla olmaydi.

Şu bilan birga, ekspertning sözlariga köra, xalqaro huquq boşqa yönalişda – dengiz sathining kötarilişi tahdid solayotgan davlatlarni saqlab qoliş masalasida sekin-asta rivojlanmoqda. Şakllanayotgan yondaşuvga köra, xavf zonasidagi mamlakatlar, hatto ularning hududi yaşaş uçun yaroqsiz bölib qolgan taqdirda ham, suverenitetni, xalqaro-huquqiy maqomni va dengiz zonalariga bölgan huquqlarni saqlab qolişlari kerak. Bunday huquqiy himoya köçirilgan aholiga fuqarolikni va u bilan boğliq huquqlarni saqlab qoliş imkonini beradi.

Eslatib ötamiz, avvalroq butun dunyoda yirik miqyosli uruş kelib çiqiş ehtimoli böyiça xavotirlar keskin ortgani, oxirgi ikki yil içida ekspertlarning qaraşlarida u nisbatan uzoqdagi tahdiddan eng ötkir global xavflardan biriga aylangani haqida xabar berilgan edi.