Бугун, 5 октябрь куни Нобель қўмитаси тиббиёт ва физиология бўйича мукофот лауреатларини эълон қилди. Бу ҳақда Нобель жамғармаси матбуот хизмати хабар берди.

Физиология ва тиббиёт бўйича 2026 йилги Нобель мукофоти Карл Дайссерот, Петер Хегеманн ва Георг Нагель “нур билан бошқариладиган ион каналлари ва оптогенетикага оид кашфиётлари учун” топширилади.

Оптогенетика – тирик миядаги қайси асаб ҳужайралари муаммоларни келтириб чиқариши, ҳис-туйғуларга таъсир қилиши ва билги-англаш жараёнларига эътибор қаратишини ўрганиш имконини берувчи усулдир.

Питер Хегеманн ва Георг Нагель бир ҳужайрали сув ўтида ноёб блок – каналородопсинни топган. Кейинчалик Карл Дейссерот асаб ҳужайраларини қўшимча равишда фаоллаштириш имкониятини яратиш учун уни “улагичлар”нинг светолокациясига ўтказган. Уларнинг янги кашфиёти нейронлар ривожланишининг янги босқичига пойдевор бўлган.

Нобель ҳафталиги

Бугун, 5 октябрь куни 2026 йилги Нобель мукофотлари лауреатларини эълон қилиш ҳафталиги бошланди. Ҳафталик жадвали қуйидагича:

• Физиология ва тиббиёт – душанба, 5 октябрь;
• Физика – сешанба, 6 октябрь;
• Кимё – чоршанба, 7 октябрь;
• Адабиёт – пайшанба, 8 октябрь;
• Тинчлик мукофоти – жума, 9 октябрь;
• Иқтисодиёт фанлари – душанба, 12 октябрь.

Ҳаммаси қандай бошланган эди?

Ихтирочи, тадбиркор ва бизнесмен Альфред Нобель ўз васиятида капиталини инсониятга энг катта наф келтирганлар учун мукофотларга йўналтиришни буюрган эди. Мукофот билан у энг кўп қизиққан соҳалар: физика, кимё, физиология ва тиббиёт, адабиёт ва тинчлик йўналишидаги алоҳида ютуқлар эътироф этилар эди.

Кейинчалик ушбу ғояни амалга ошириш бўйича узоқ муддатли ишлар бошланди ва 1901 йилдаёқ дастлабки Нобель мукофотлари топширилди. 1969 йилда яна бир мукофот – Швеция марказий банки томонидан ўзининг уч юз йиллик юбилейи муносабати билан таъсис этилган Альфред Нобель хотирасига бағишланган иқтисодиёт фанлари бўйича мукофот пайдо бўлди. Янги лауреатларнинг номлари ҳар йили октябрь ойида эълон қилинади.

Нобель жамғармаси уставига кўра, ҳар бир лауреат олтин медаль олади. Унинг олди томонида Альфред Нобель портрети зарб қилинган бўлиб, орқа томонининг дизайни мукофотни айнан қайси муассаса топширишига боғлиқ.

Ҳар бир диплом бетакрор санъат асари – унинг безатилишини лауреат ташкилотлар тасдиқлайди. Адабиёт соҳасидаги ҳужжат пергаментда (махсус ишлов берилган чармда) ўрта аср иллюстраторлари техникасидан фойдаланган ҳолда яратилади. Бошқа лауреатлар учун дипломлар буюртма асосида тайёрланган қўл иши қоғозида чоп этилади.

Бугунги кунда битта Нобель мукофотининг миқдори 12 миллион швед кронасига (1,2 млн доллар) тенг. Мукофот кўпи билан учта лауреат ўртасида бўлиниши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, ўтган йили физиология ва тиббиёт бўйича Нобель мукофотини олимлар Мэри Брунков, Фред Рамсделл ва Шимон Сакакучи периферик иммун толерантлиги соҳасидаги кашфиётлари учун олган эди. Лауреатлар иммунитет тизимининг ўз организмига ҳужумларини тўхтатувчи ҳимоя элементлари – регулятор Т-ҳужайраларни аниқлаган эди.