Xalqaro sanktsiyalar ostida qolgan milliarder Alişer Usmonovning biznesi mojaro markazida qoldi. Qisman Usmonovga tegişli bölgan Deep Sea Mining Finance (DSMF) kompaniyasi tomonidan ijaraga olingan Coco kemasi Papua-Yangi Gvineyaning eksklyuziv iqtisodiy zonasida suv ostidan noqonuniy ruda qazib olişda gumon qilinmoqda. Bu haqda “Scientific American” xabar berdi.

2006 yilda Nautilus Minerals iştirokida boşlangan, Usmonov investitsiya qilgan va 21 foiz aktsiyalarini olgan Solwara 1 loyihasi dengiz tubidan mis va oltin qazib oliş böyiça dunyodagi birinçi sanoat loyihasi sifatida işlab çiqilgan. Kon 1600 metr çuqurlikda, Yangi Irlandiya oroli sohilidan taxminan 30 km uzoqlikda joylaşgan. Nautilus Minerals bankrot bölgandan söng, uning konlarga bölgan huquqlari DSMF’ga ötkazilgan.

Papua-Yangi Gvineyaning Mineral resurslar boşqarmasi (MRA) bir paytlar 200 tonna ruda qazib olişni maqullagan, ammo sinov tariqasida. Biroq “Scientific American” xabariga köra, MV Coco ekipaji qazib oliş samaradorligini oşiriş uçun dengiz tubidagi törtta uçastkaning har biridan 600 tonnagaça rudani (ruxsat etilgan miqdordan uç baravar köp) saqlagan.

Mahalliy huquqşunoslarning takidlaşiça, na Nautilus’ning 25 yillik ekologik ruxsatnomasi, na Solwara 1’ni işlab çiqiş uçun MRA litsenziyasi oşkoralik böyiça konstitutsiyaviy talablarga qaramay, ommaga elon qilinmagan. MRA rahbari Gerri Gurrining aytişiça, agentlik xodimlari Coco bortida qoidalarda talab qilinganidek bölmagan va u kema Bismark dengizida borligidan bexabar bölgan. DSMF zamonaviy ekologik baholaş, xavflarni boşqariş rejasi va favqulodda vaziyatlarga javob beriş strategiyasining yöqligida ayblanmoqda. Bu dengiz resurslariga tayanadigan qirğoq jamoalari uçun xavf tuğdiradi. Kompaniya, şuningdek, turli kon texnologiyasidan foydalanişga qaramay, muddati ötgan hujjatlardan foydalanişga urinişda gumon qilinmoqda.

Naşrning yozişiça, DSMF yuqori darajadagi noqonuniy işlarga aloqador şaxslar bilan boğliq. Uning boş direktori Kristofer Jordinson avval noqonuniy savdo uçun ikki yillik qamoq jazosiga hukm qilingan. Kompaniya asosçilaridan biri Matias Bolliger Men orolida boşqaruv lavozimlarida işlaş huquqidan mahrum qilingan. Aktsiyadorlar orasida Usmonov va ummonlik milliarder, MB Holding egasi Muhammad Al-Barvaniy bor. Al-Barvaniy ham janjalga aralaşgan: uning şöba korxonasi Namibian Marine Phosphate dengiz fosfatining 85 foiziga egalik qiladi, unga Namibiya qirğoqlarida tegişli ekologik baholaşsiz konçilikka ruxsatnoma berilgan. 2022 yilda Niderlandiya prokuraturasi uning Oceanco kemasozlik zavodini Jeff Bezos uçun yaxta qurişda noqonuniy Myanma tikidan foydalangani uçun jarimaga tortgan. Al-Barvaniy Jammin’ Java aktsiyalaridagi firibgarlikda ham iştirok etgan. 

Tinç okeanining şimolidagi xuddi şunday çuqurlikda ötkazilgan olti soatlik tadqiqotiga köra, kiçik dengiz organizmlari populyatsiyalari bir yil içida tiklangan, kattaroqlariniki esa uç yildan köproq vaqt davomida yomonlaşgan. Skripps institutining biologik okeanografiya professori Liza Levin DSMF’ning “biologik xilma-xillik qazib oliş tugaganidan keyin uç yil ötib tiklanadi” degan davosiga şubha bilan qaramoqda.

“Agar pastki kimyo, morfologiya va harorat asl şaroit bilan bir xil bölmasa, bu mumkin emas. Okean tubidan resurslar qazib olmoqçi bölganlar noyob ekotizimlarni qurbon qilişga tayyor bölişlari kerak”, deydi Liza Levin.