BMT nega Ğazodagi qirğinni töxtata olmayapti?

1956 yilda tarixda ilk bor qurolli BMT tinçlikparvarlari joylaştirilgan edi. Ular Buyuk Britaniya, Frantsiya va Isroilning Misrning Suvayş kanaliga qarşi qöşma hujumiga javob tariqasida Sinay yarimoroli va Ğazo sektoriga – öşanda Misr nazoratida bölgan hududga yuborilgan.
Isroilning Ğazodagi tajovuzlari ortib borayotgan va BMT özining 80-sessiyasiga tayyorgarlik körayotgan bir paytda, köpçilik xalqaro taşkilot hozir Ğazoda nimalar qila olişi va nega köproq harakat qilmayotganini söramoqda.
Suvayş inqirozi Ğazodagi vaziyatdan ança farq qilsa-da, öşanda BMT favqulodda kuçlarining yuborilişi bugungi kunda BMT qanday harakat qila olişiga oid muhim saboqlarni öz içiga oladi.
AQŞ Isroilning Ğazodagi hujumiga şartsiz qöllab-quvvatlov berdi. Yuqoridagi hujumni köplab huquqşunoslar va olimlar genotsid deb baholamoqda. AQŞ BMT Xavfsizlik Kengaşida kamida olti marta veto qöllab, öt oçişni töxtatiş va falastinliklarga yordam kiritişni taminlaşga oid rezolyutsiyalar qabul qilinişiga tösqinlik qildi.
Biroq 1956 yilda ham BMT Xavfsizlik Kengaşi öşa ikki "tajovuzkor" – Britaniya va Frantsiya veto huquqiga ega bölgani uçun tösiqqa uçragan. BMT Boş Assambleyasi esa 1950 yilda qabul qilingan “Tinçlik yölida birlaşiş” rezolyutsiyasini işga solib, ularning etiroziga qaramasdan tinçlikparvar kuçlarni joylaştirgan.

BMT Xavfsizlik Kengaşi tinçlikparvarlarni yuboriş va sanktsiyalarni joriy etiş vakolatiga ega (BMT Nizomining VII bobiga muvofiq).
Albatta, 1956 yilda Boş Assambleyaning qölidagi muhim omillardan biri AQŞning qatiy qöllab-quvvatlovi edi. Prezident Duayt Eyzenxauer Britaniya-Frantsiya-Isroilning Misrga hujumiga qarşi çiqqan edi.

Şuningdek, BMTning jasur Boş kotibi Dag Xammarşyold bor edi. U noqonuniy harakatlarga qöşilmagan Boş Assambleya azolarini tinçlikparvar kuçlarni joylaştirişga köndirgan, Misr esa buni mamnuniyat bilan qabul qilgan.

Ammo diplomatlar va ekspertlarning takidlaşiça, Isroil ham, AQŞ ham Ğazo masalasini şunday tarzda xalqarolaştirişni istamaydi.

“Bugun Ğazo uçun saboq şuki: BMT Boş Assambleyasi, agar siyosiy iroda va mahorat bölsa, Xavfsizlik Kengaşidan aylanib ötişi mumkin. Biroq oxir-oqibatda uning samaradorligi azolarining tayyorgarligi va irodasiga boğliq”, deydi mutaxassislar.