БМТ нега Ғазодаги қирғинни тўхтата олмаяпти?

1956 йилда тарихда илк бор қуролли БМТ тинчликпарварлари жойлаштирилган эди. Улар Буюк Британия, Франция ва Исроилнинг Мисрнинг Сувайш каналига қарши қўшма ҳужумига жавоб тариқасида Синай яримороли ва Ғазо секторига – ўшанда Миср назоратида бўлган ҳудудга юборилган.
Исроилнинг Ғазодаги тажовузлари ортиб бораётган ва БМТ ўзининг 80-сессиясига тайёргарлик кўраётган бир пайтда, кўпчилик халқаро ташкилот ҳозир Ғазода нималар қила олиши ва нега кўпроқ ҳаракат қилмаётганини сўрамоқда.
Сувайш инқирози Ғазодаги вазиятдан анча фарқ қилса-да, ўшанда БМТ фавқулодда кучларининг юборилиши бугунги кунда БМТ қандай ҳаракат қила олишига оид муҳим сабоқларни ўз ичига олади.
АҚШ Исроилнинг Ғазодаги ҳужумига шартсиз қўллаб-қувватлов берди. Юқоридаги ҳужумни кўплаб ҳуқуқшунослар ва олимлар геноцид деб баҳоламоқда. АҚШ БМТ Хавфсизлик Кенгашида камида олти марта вето қўллаб, ўт очишни тўхтатиш ва фаластинликларга ёрдам киритишни таъминлашга оид резолюциялар қабул қилинишига тўсқинлик қилди.
Бироқ 1956 йилда ҳам БМТ Хавфсизлик Кенгаши ўша икки "тажовузкор" – Британия ва Франция вето ҳуқуқига эга бўлгани учун тўсиққа учраган. БМТ Бош Ассамблеяси эса 1950 йилда қабул қилинган “Тинчлик йўлида бирлашиш” резолюциясини ишга солиб, уларнинг эътирозига қарамасдан тинчликпарвар кучларни жойлаштирган.

БМТ Хавфсизлик Кенгаши тинчликпарварларни юбориш ва санкцияларни жорий этиш ваколатига эга (БМТ Низомининг VII бобига мувофиқ).
Албатта, 1956 йилда Бош Ассамблеянинг қўлидаги муҳим омиллардан бири АҚШнинг қатъий қўллаб-қувватлови эди. Президент Дуайт Эйзенхауэр Британия-Франция-Исроилнинг Мисрга ҳужумига қарши чиққан эди.

Шунингдек, БМТнинг жасур Бош котиби Даг Хаммаршёльд бор эди. У ноқонуний ҳаракатларга қўшилмаган Бош Ассамблея аъзоларини тинчликпарвар кучларни жойлаштиришга кўндирган, Миср эса буни мамнуният билан қабул қилган.

Аммо дипломатлар ва экспертларнинг таъкидлашича, Исроил ҳам, АҚШ ҳам Ғазо масаласини шундай тарзда халқаролаштиришни истамайди.

“Бугун Ғазо учун сабоқ шуки: БМТ Бош Ассамблеяси, агар сиёсий ирода ва маҳорат бўлса, Хавфсизлик Кенгашидан айланиб ўтиши мумкин. Бироқ охир-оқибатда унинг самарадорлиги аъзоларининг тайёргарлиги ва иродасига боғлиқ”, дейди мутахассислар.