Dunyodagi eng qimmat atom elektr stantsiyasini qanday quriş mumkin?
3-03-2026, 10:08
55 марта

Dunyodagi eng qimmat atom elektr stantsiyasini qanday quriş mumkin?
«Atom energetikasi oltin asrining yangi bosqiçiga qadam qöymoqdamiz» — mamlakatning yangi reaktorlar qurilişiga xususiy sarmoyalarni jalb qiliş rejalarini ilgari surgan Buyuk Britaniya energetika vaziri Maykl Şenks şunday degandi.Biroq uning optimizmi tezda söndi. Buyuk Britaniyaning sönggi 30 yilda qurilayotgan birinçi yangi atom elektr stantsiyasi ötgan hafta tarixdagi eng qimmat AES maqomini oldi. Bu AQŞ atom energetikasi sohasida öz quvvatlarini oşirayotgan bir pallada, Buyuk Britaniyaning «oltin asr»ga qöşgan hissasi bunday megaloyihalar qançalik qimmatga tuşişidan ogohlantiruvçi hikoya bölişi mumkin.
Eng yaxşi prognozlar ham Angliya janubidagi «Hinkli-Poynt S»ni işga tuşiriş muddatlari keçikişini körsatmoqda: aslida 2025 yilda işga tuşirilişi rejalaştirilgan AES, endigi rejaga köra, 2030 yilda foydalanişga topşiriladi (loyiha 2016 yilda tasdiqlangan). Ikki reaktorli 3,2 GVt quvvatga ega obektning hozirgi qiymati 49 milliard funt sterlingga baholanmoqda (66 milliard AQŞ dollari atrofida). Vaholanki, 2016 yilda loyihaning umumiy qiymati 18 milliard funt sterlingni taşkil etgandi.
Xalqaro energetika agentligi malumot berişiça, hatto AQŞning Jorjiya ştatidagi «Vogtl» (Vogtle) atom elektr stantsiyasi qöşimça 16 mlrd dollar xarajat, yetti yillik keçikiş va yirik bankrotlik oqibatlari bilan ham bundan ança arzonga tuşgan.
«Hinkli-Poynt»dagi muammolar barvaqt yuzaga çiqdi. 2019 yilda loyihani amalga oşirayotgan EDF (Frantsiya davlat energetika kompaniyasi) «murakkab tuproq şaroitlari»ni vaj qilib, xarajatlarni 2,9 milliard funt sterlinggaça oşirdi. Britaniya meyoriy standartlariga muvofiq, loyihaga minglab özgarişlar kiritildi va natijada EDFga dastlab möljallanganidan köra köproq pölat va beton kerak böldi.
2024 yilda qariyb 13 milliard funt sterling miqdoridagi mablağ hisobdan çiqarilganidan söng, loyihaning navbatdagi keçikişi sababli EDF taxminan 1,5 milliard funt zarar körgan. Kompaniya ötgan hafta «moliyaviy ehtiyojlarni qoplaş uçun yeçimlar izlaşda davom etayotganini» malum qildi.
Uning hamkori — Xitoyning Çina General Nuclear Power Group kompaniyasi 2023 yilda moliyalaştirişni töxtatgan. Bu Buyuk Britaniya hukumati xavfsizlik nuqtai nazaridan EDF «Sizewell C» loyihasidagi Xitoy kompaniyasining uluşini sotib olganidan keyin sodir böldi.
Qator noxuş xabarlarga qaramay, Buyuk Britaniya hukumati yangi reaktorlardan keça-yu kunduz past uglerodli energiya bilan taminlovçi eng muhim manba sifatida umidini uzgani yöq.
Kelajakda keçikişlar va ortiqça xarajatlarning oldini oliş uçun rasmiylar normativ bazani soddalaştiriş niyatida. Ötgan yili The Journal naşri «Hinkli-Poynt» qurilişida yuzaga kelgan bir mojaro haqida yozgan edi: quruvçilar ekologiya talablarini bajarişga, jumladan, baliqlarni sovitiş tizimiga tuşişdan himoya qiliş rejasini amalga oşirişga majbur bölgan. Buning uçun bir neça ön million dollarga tuşgan «baliqlar diskotekasi» (fiş disco) deb nomlangan qörqitiş moslamasidan foydalanildi.