Jahon qurol savdosi: asosiy eksportçilar kimlar?

Jahon qurol savdosi nisbatan kam sonli davlatlar qölida jamlangan bölib, Amerika Qöşma Ştatlari barça boşqa yetkazib beruvçilardan ança ilgarilab ketgan.

Foto: Hannibal Hanşke / EPA / TASS

2021–2025 yillar davrida AQŞ hissasiga jahon qurol eksportining taxminan 42 foizi töğri keldi — bu hajm undan keyingi eksportçidan tört baravardan ham köproqdir.

Stokholm xalqaro tinçlik muammolarini tadqiq etiş instituti (SIPRI) malumotlari asosida tayyorlangan yangi infografikada 2021–2025 yillar uçun mamlakatlar kesimida jahon qurol eksporti uluşi körsatilgan.

SIPRI malumotlariga köra, AQŞ işonçli ravişda birinçi örinni egallab turibdi va jahon qurol yetkazib berişining taxminan 42 foizini taminlamoqda. Undan keyin ança orqada qolgan guruh — Frantsiya, Rossiya, Xitoy va Germaniya keladi. Şu bilan birga, Janubiy Koreya kabi yangi yetkazib beruvçilar jahon bozoridagi iştirokini tez suratlar bilan kengaytirmoqda.

Qöşma Ştatlar ançadan beri dunyodagi eng yirik qurol eksportçisi hisoblanadi, ammo sönggi yillarda uning ustunligi yanada yaqqol körina boşladi.
Bunga bir neçta omil tasir qilmoqda:
murakkab qurol tizimlari — qiruvçi samolyotlar, raketaga qarşi mudofaa tizimlari va razvedka texnologiyalaridagi texnologik ustunlik;
yirik içki harbiy xarajatlar bilan qöllab-quvvatlanadigan mudofaa sanoatining katta işlab çiqariş quvvatlari;
NATO mamlakatlarini, şuningdek Osiyo va Yaqin Şarqdagi xavfsizlik kelişuvlarini öz içiga olgan keng ittifoqlar va xavfsizlik böyiça şeriklik tarmoği.

Geosiyosiy taranglik kuçayib borar ekan, köplab davlatlar zamonaviy qurol tizimlari uçun tobora köproq AQŞga murojaat qilmoqda. Ayniqsa, Rossiyaning Ukrainadagi maxsus harbiy operatsiyasi boşlanganidan keyin Yevropa davlatlari tomonidan talab sezilarli darajada oşdi. Bu esa jahon qurol yetkazib beriş hajmining qariyb 10 foizga ösişiga hissa qöşdi.
Qurol eksporti siyosiy tasir bilan ham çambarças boğliq: qurol yetkazib beriş AQŞning ittifoqçi davlatlar uçun asosiy harbiy şerik sifatidagi mavqeini mustahkamlaydi.

Reytingdagi etiborga molik özgarişlardan biri şu böldiki, Germaniya Xitoyni ortda qoldirib, dunyodagi törtinçi eng yirik qurol eksportçisiga aylandi.
Hozir Germaniya hissasiga jahon qurol yetkazib berişining taxminan 6 foizi töğri keladi — bu Xitoy körsatkiçidan biroz köproq. Bu özgariş Germaniyada mudofaa işlab çiqarişining ösişi va Yevropada işlab çiqarilgan harbiy texnikaga talab ortib borayotganini aks ettiradi.

Umuman olganda, Yevropaning qurol yetkazib beruvçilari qitada xavfsizlik böyiça xavotirlar kuçayganidan yutib çiqdi, bu esa NATO mamlakatlari va qöşni davlatlarning qurol xaridlarini tezlaştirdi.

Xitoy esa, öz navbatida, muhim eksportçi bölib qolmoqda, ammo u köproq mintaqaviy bozorlarda — avvalo Osiyo, Afrika va Yaqin Şarq davlatlariga qurol sotadi.

Jahon qurol bozorida eng tez ösib borayotgan iştirokçilardan biri Janubiy Koreya böldi.
Uning hissasiga jahon qurol eksportining taxminan 3 foizi töğri keladi. Mamlakat raqobatbardoş narxlar, qisqa işlab çiqariş muddatlari va zamonaviy qurol tizimlari hisobiga öz iştirokini jadal kengaytirmoqda.

Janubiy Koreya kompaniyalari, ayniqsa, Şarqiy Yevropa va Janubi-Şarqiy Osiyo mamlakatlarida tanklar, artilleriya tizimlari va qiruvçi samolyotlar yetkazib beriş böyiça yirik şartnomalar tuzgan.

Saytdan izlash

Maxfiylik siyosati

Jahon qurol savdosi: asosiy eksportçilar kimlar?

Изоҳ қолдириш

Мавзуга алоқадор:

Germaniya Isroilga qurol sotiş çeklovini bekor qildi

Mudofaa uçun 1 kişi hisobiga sarf: yetakçi davlatlar röyxati

Uçta asosiy körsatkiç böyiça eng katta harbiy xarajatga ega davlatlar

Eron qurol-yaroğni kriptovalyutada sotmoqçi