Keraksiz dori "yuk" sifatida: Raqobat qömitasi ulgurji dori bozoridagi şikoyatlarni örganmoqda
Raqobatni rivojlantiriş va iste'molçilar huquqlarini himoya qiliş qömitasi dori import qiluvçi va ulgurji sotuvçi kompaniyalarni ogohlantirdi: köp söraladigan dorini sotişda xaridorga buyurtma qilinmagan boşqa preparatlar ham majburan qöşib berilayotgani haqidagi şikoyatlar örganilmoqda. Masala dorixonalar, ayniqsa kiçik tadbirkorlar faoliyati va bozordagi raqobat bilan bevosita boğliq.
NIMA YUZ BERDI
Qömita 23-oktabr kuni Telegram kanalida e'lon qilgan bayonotga köra, ijtimoiy tarmoqlarda va tadbirkorlardan kelayotgan murojaatlar soni oşgan. Asosiy da'vo şundan iborat: xaridor talab yuqori bölgan dorini olmoqçi bölsa, unga sekin sotiladigan yoki umuman buyurtma qilinmagan mahsulotlarni ham oliş şarti qöyiladi. Qömita bunday amaliyot kiçik biznesning iqtisodiy manfaatlariga zarar yetkazişi, uning faoliyatini çeklaşi va raqobatga salbiy ta'sir qilişi mumkinligini ma'lum qildi.
Vzglyad.uz ta'kidlaşiça, bayonotda birorta kompaniya nomi aytilmagan, örganiş qaçon yakunlanişi ham ma'lum qilinmagan.
RAQAMLAR VA FAKTLAR
Gazeta.uz va Spot.uz keltirgan qömita ma'lumotlariga köra, 2026-yilning dastlabki 9 oyida 305 ta korxona dori import qilgan. Şulardan 5 tasi jami importning 47,2 foizini ta'minlagan, ya'ni bozorning qariyb yarmi bir neça yirik öyinçi qölida.
1-oktabr holatiga mamlakatda 14 598 ta dorixona faoliyat yuritmoqda, ulardan 14 149 tasi çakana savdo bilan şuğullanadi. 2023-yil bilan soliştirilganda asosiy çakana dorixonalar soni 8 584 tadan 7 940 taga kamaygan, filiallar esa 4 639 tadan 6 209 taga köpaygan. Ulgurji dorixonalar 521 tadan 449 taga tuşgan. Kun.uz bu raqamlarni bozorda jamlaniş kuçayib, çakana tarmoqlar yiriklaşayotganining belgisi sifatida baholagan.
Qömita dori bozorida avvalroq ham tekşiruvlar ötkazgan. Spot.uz iyul oyida xabar berişiça, 2026-yilning ikkinçi çoragida 237 ta dorixona (33 ta ulgurji va 204 ta çakana) belgilangan ustamadan yuqori narx qöllagani aniqlangan. 148 810 ta holat qayd etilib, qariyb 1,9 milliard söm iste'molçilar foydasiga qayta hisoblangan.
Gazeta.uz ma'lumotiga köra, "Raqobat töğrisida"gi qonunning 14-moddasi zaifroq tomonning şartnoma şartlari, narxlari yoki savdo hududiga bir tomonlama ta'sir ötkaza oliş imkoniyatini ustun mavqe deb belgilaydi. 18-moddada esa bu mavqeni suiiste'mol qiliş şakllari sanab ötilgan: kamsituvçi şartlar qöyiş, narxni oşiriş yoki taqçillik yaratiş uçun tovar hajmini kamaytiriş, xaridorni boşqa tovar olişga majburlovçi şartlar kiritiş. Qoidabuzarlik tasdiqlansa, buzilgan davrdagi tovar sotişdan tuşgan tuşumning 5 foizigaça moliyaviy sanksiya qöllanişi mumkin. Bu davr uç yildan oşmasligi kerak.
TURLI QARAŞLAR
Qömita pozitsiyasi aniq: majburiy qöşimça xarid şarti qonun buzilişi sifatida baholanişi mumkin va tasdiqlansa, javobgarlik çoralari köriladi. Kun.uz yozişiça, tekşiruv natijasida yirik öyinçilarga jarima solinişi ehtimoli bor.
Farmatsevtika tarmoğini rivojlantiriş agentligi direktori Abdulla Azizov 2025-yil iyulida Gazeta.uz'ga bergan intervyusida bozordagi yiriklaşuvni boşqa nuqtai nazardan izohlagan. Uning ma'lumotiga köra, distribyutorlar soni 2023-yildagi 580 tadan 370 dan oşiq taga kamaygan. Azizov katta hajmda işlaydigan dorixona tarmoqlari narxni pasaytiriş imkoniyatiga ega bölişini aytgan. Şu bilan birga, u vositaçilar örtasidagi qayta sotuvlarga qarşi çiqib, ortiqça ustama oxir-oqibat aholi zimmasiga tuşişini ta'kidlagan. Agentlik rahbari fikriça, "dorilar töğridan-töğri dorixonalarga yetkazilişi kerak — ortiqça qayta sotişlarsiz".
Dorixona egalari va kiçik tadbirkorlar şikoyatlari asosan ijtimoiy tarmoqlarda bildirilmoqda. Ayblanayotgan import qiluvçi va distribyutorlar tomonidan hozirça rasmiy izoh e'lon qilinmagan. Spot.uz 2025-yil oktabrida xabar berganidek, dorixonaçilar ilgari ham qöşimça xarajatlardan norozi bölgan: senator Baxrom Abdullayev GPP sertifikati uçun olinayotgan, 8,5 million sömgaça yetadigan töğlovlar böyiça agentlikka sörov yuborgan edi.
XORAZM AHOLISI UÇUN AMALIY AHAMIYATI
Qömita hududlar kesimidagi ma'lumotlarni e'lon qilmagan, şu sababli Xorazmda bunday holatlar qança ekanligi noma'lum. Biroq masala butun mamlakat böyiça ulgurji savdoga taalluqli. Urganç va Xiva şaharlari, Şovot, Qöşköpir, Boğot va boşqa tumanlardagi mustaqil dorixonalar ham dorini aynan şu import qiluvçi va distribyutorlardan oladi. Qömita bayonotiga köra, majburiy qöşimça xarid ayniqsa kiçik tadbirkorlarga ta'sir qiladi, Azizov esa vositaçilik xarajatlari oxir-oqibat aholi zimmasiga tuşişini aytgan.
Iste'molçilar uçun avvalgi tekşiruvlar natijasi ham ahamiyatli: belgilangan ustamadan oşirilgan narxlar soliq organlari ma'lumotlari asosida aniqlanib, ortiqça olingan mablağ qayta hisoblangan. Bu nazorat barça hududlarda amal qiladi.
Qaysi kompaniyalar ustidan şikoyat tuşgani va ularning soni qança? Örganiş qaçon yakunlanadi va natijalar oçiq e'lon qilinadimi? Agar qoidabuzarlik tasdiqlansa, bu dorixonalardagi narxlar va dorilar mavjudligiga qanday ta'sir qiladi? Distribyutorlar va import qiluvçilar ayblovlarga qanday javob beradi? Bu savollarga hozirça rasmiy javob yöq.
Raqobat qömitasi dori import va ulgurji savdosida majburiy qöşimça xarid şartlari haqidagi şikoyatlarni örganmoqda. Import bozorining 47,2 foizi beşta kompaniya hissasiga töğri keladi, asosiy çakana dorixonalar soni kamayib, tarmoq filiallari köpaymoqda. Qonun bunday holatlar uçun tuşumning 5 foizigaça sanksiya nazarda tutadi. Kompaniyalar nomi, şikoyatlar soni va örganiş muddati hozirça ma'lum emas.
