USD: 12,004 söm ▲ EUR: 13,156 söm ▼ RUB: 147 söm ▲ GBP: 15,721 söm ▼ CNY: 1,797 söm ▲ KZT: 26 söm ▼ TRY: 237 söm ▲ AED: 3,268 söm ▲ USD: 12,004 söm ▲ EUR: 13,156 söm ▼ RUB: 147 söm ▲ GBP: 15,721 söm ▼ CNY: 1,797 söm ▲ KZT: 26 söm ▼ TRY: 237 söm ▲ AED: 3,268 söm ▲

Saytdan izlash

Maxfiylik siyosati

Saytimizdan foydalanishda sizga eng yaxshi tajribani taqdim etish uchun biz cookie-fayllardan foydalanamiz. Saytimizdan foydalanishda davom etish orqali siz Maxfiylik siyosati va Foydalanish shartlari ga rozilik bildirgan bo‘lasiz.

Xorazmda mayitni yer ustiga dafn etiş: urf-odatmi yoki zarurat?

1 162 марта
Xorazmda mayitni yer ustiga dafn etiş: urf-odatmi yoki zarurat?

Özbekistonning turli hududlarida dafn marosimlari öziga xos ananalarga ega. Xorazm viloyatida esa ayrim qabristonlarda mayitlar töliq çuqur yerga kömilmasdan, yer sathiga yaqin yoki yer ustida maxsus qabrlar (sağana, görxona) körinişida dafn etilganini köriş mumkin. Bu holat köpçilikda savol uyğotadi: bu urf-odatmi yoki tabiiy şaroit bilan boğliq holatmi?

Tabiiy şaroit sabab

Mutaxassislar fikriça, bu holatning asosiy sababi — Xorazmning geografik va gidrogeologik şaroiti. Viloyat hududi Amudaryo deltasiga yaqin bölgani sababli yer osti suvlari juda yuqori joylaşgan. Ayrim joylarda yer qazilganda 1–1,5 metrdan keyinyoq suv çiqib keladi.

Şu sababli qabrni çuqur qaziş imkoniyati çeklangan. Agar qabr çuqur qazilsa, suv çiqib ketişi yoki tuproq namligi sabab mayitni odatdagidek dafn etiş qiyinlaşadi. Şuning uçun tarixan bu hududda yer ustida sağana yoki baland qabrlar quriş amaliyoti şakllangan.

Tarixçilarning takidlaşiça, bu holat faqat Xorazmga xos emas. Yer osti suvlari yuqori bölgan delta va botqoq hududlarda (masalan, Misr, Iroqning ayrim qismlari, Markaziy Osiyoning bazi hududlari) ham şunday usullar uçraydi.


Islom ulamolari nima deydi?

Islom şariatiga köra, mayitni dafn etişda asosiy talab — uni yerga qöyiş va hurmat bilan kömişdir. Klassik fiqh kitoblarida qabr çuqurligi odatda mayitni hayvonlardan va taşqi tasirlardan himoya qiladigan darajada bölişi kerakligi aytilgan.

Ulamolarning izohlariga köra:
  • Agar yer şaroiti tufayli çuqur qabr qaziş imkoni bölmasa,
  • yoki yer osti suvlari yuqori bölsa,

unda yer ustida sağana yoki devorli qabr qilib dafn qilişga ruxsat beriladi. Bu holat zarurat sifatida qabul qilinadi.

Fiqh manbalarda ham aytilişiça, qabrning asosiy maqsadi — mayitni hurmat bilan saqlaş va uning tanasini himoya qilişdir. Şu sababli tabiiy şaroitga mos ravişda dafn usuli tanlanişi mumkin.


Tarixiy anana

Xorazmda sağana yoki baland qabrlar quriş amaliyoti asrlar davomida şakllangan. Ayniqsa, qadimiy qabristonlarda buni köp uçratiş mumkin. Bazi tarixçilar buni hududning iqlimi va suvga yaqinligi bilan boğliq amaliy yeçim sifatida baholaydi.

Şuning uçun Xorazmdagi bunday dafn usulini faqat urf-odat deb emas, balki tabiiy şaroitdan kelib çiqqan tarixiy anana va zarurat sifatida ham tuşuniş mumkin.

Xorazmda mayitlarni yer sathiga yaqin yoki yer ustida sağana körinişida dafn etiş — şariatga zid holat emas. Bu, asosan, yer osti suvlarining yuqoriligi kabi tabiiy şaroit bilan boğliq amaliy yeçim hisoblanadi. Ulamolar ham zarurat bölgan holatda bunday usulga ruxsat berilişini takidlaydi.

Bu holat Xorazmning öziga xos tabiiy şaroiti va köp asrlik ananalari bilan boğliq dafn madaniyatining bir körinişi sifatida qaraladi.

Изоҳ қолдириш

    • Beknazir 20 Mart 2026 10:51
      Bu faqat Xorazmda, Qaroqalpogda Uzbeklarda va ayrim millatlarda shunday dafn qilinadi lekin Xorazmda boshqa milatlarda masalan Ruslarda va Tatarlarda va ayrim boshqa milatlarda erni qazib dafn qilinadi

Мавзуга алоқадор: