USD: 12,004 söm ▲ EUR: 13,156 söm ▼ RUB: 147 söm ▲ GBP: 15,721 söm ▼ CNY: 1,797 söm ▲ KZT: 26 söm ▼ TRY: 237 söm ▲ AED: 3,268 söm ▲ USD: 12,004 söm ▲ EUR: 13,156 söm ▼ RUB: 147 söm ▲ GBP: 15,721 söm ▼ CNY: 1,797 söm ▲ KZT: 26 söm ▼ TRY: 237 söm ▲ AED: 3,268 söm ▲

Saytdan izlash

Maxfiylik siyosati

Saytimizdan foydalanishda sizga eng yaxshi tajribani taqdim etish uchun biz cookie-fayllardan foydalanamiz. Saytimizdan foydalanishda davom etish orqali siz Maxfiylik siyosati va Foydalanish shartlari ga rozilik bildirgan bo‘lasiz.

Amudaryoga soya solayotgan GES. Tojikistonning mega loyihasi nega xavotir uyğotmoqda?

958 марта
Jahon bankining Inspektsiya kengaşi  Tojikistonda qurilayotgan Roğun GES loyihalarining xavfsizligini taminlaş maqsadida Özbekiston va Turkmaniston aholisining şikoyatini körib çiqiş uçun qabul qildi. Bu haqda “Nezavisimaya” xabar berdi.

Malum qilinişiça, şikoyat Jahon bankining “Roğun GESni barqaror moliyalaştiriş” loyihasiga va u bilan boğliq bölgan 2014 yilgi ekologik va ijtimoiy hujjatlarni tayyorlaş va yangilaşga qaratilgan texnik yordam loyihasiga va ularning 350 million dollar miqdoridagi sarmoyasiga taalluqlidir.

Murojaatçilar şuni takidlaydiki, Jahon banki va qöşimça 1 milliard dollardan ortiq mablağ ajratiş majburiyatini olgan bir qator qöşma moliyalaştiruvçi institutlar loyihaning atrof-muhitga tasiridagi kamçiliklarga qaramay Roğun GESni qurib bitkaziş loyihasini moliyalaştirişni maqullagan.

“Ayni paytda Roğun GES qurilişini yakunlaş bilan boğliq asosiy muammo şundaki, mavjud atrof-muhit va ijtimoiy muhitga tasirni baholaş töliq emas, ön yil oldingi eskirgan malumotlar va tuşunçalarga asoslangan va loyihaning asosiy xavflarini yetarli darajada aks ettirmaydi”, deyiladi xabarda.

Şuningdek, naşrning yozişiça, hujjatlarda daryoning quyi oqimida, ayniqsa, Orolböyining ekologik ofat zonasida yaşovçi mahalliy aholi manfaatlari töliq hisobga olinmagan. Vaxş daryosi suvining quriliş, suv omborini töldiriş (bu jarayon kamida 15 yil davom etadi) va GESni ekspluatatsiya qiliş davrida kamayişi hamda mavsumiy qayta taqsimlanişi, daryoning quyi oqimlarida — xususan Vaxş va Amudaryoning quyi hududlarida suv tanqisligini keltirib çiqaradi.

Jahon bankining dastlabki hisob-kitoblariga köra, faqat Roğun suv omborini töldiriş bosqiçida Amudaryoning Orol dengiziga oqimi yiliga 0,8-1,2 kub kilometrga kamayadi, bu esa hozirgi oqimning kamida 25 foizini taşkil etadi. Bunday ulkan hajmdagi suvning yöqotilişi tabiiy va antropogen ekotizimlarning şundoq ham zaif holatini yanada oğirlaştiradi, yerlarning yanada tanazzulga uçraşiga, tuproqning şörlanişiga va çöllanişga olib keladi.

Qayd etilişiça, ayni damda Amudaryoning quyi oqimi aholisi öylamasdan qilingan sovet gidroqurilişi tufayli Orol fojiasi oqibatlarini umr böyi öz boşidan keçirmoqda. Ular çang böronlari va suv sifatining pastligi tufayli soğliqning yomonlaşişi, suv tanqisligi va yer degradatsiyasi tufayli tirikçilik vositalarining yöqolişi kabi bugungi kundagi muammolarga duç kelmoqda.

“Roğun loyihasi esa uşbu muammolarni bir neça bor kuçaytirişi mumkin. Daryo rejimining özgarişi qişloq xöjaligi va suv taminoti tizimlarining qimmatga tuşadigan transformatsiyasini talab qiladi”, deyiladi xabarda.

Loyihaning kumulyativ tasiriga yetarliça etibor qaratilmayotgani taşviş uyğotadi. Loyihada Roğun GESning Afğonistonda qurilayotgan Qöştepa kanali kabi boşqa yirik suv xöjaligi loyihalari bilan birgalikda sinergetik tasiri deyarli hisobga olinmagan.

Mutaxassislarning heç biri bu ikki gigant loyiha işga tuşgaç, Amudaryo va unga boğliq ekotizimlar hamda aholi qança zarar körişi haqida asosli prognoz bergani yöq. Amudaryoga bunday ikki tomonlama zarba, ayniqsa, prognoz qilinayotgan iqlim özgarişi va mintaqada suv resurslarining kamayişi şaroitida butun havza uçun ulkan noaniqlik va xavf tuğdiradi. Jahon bankining Özbekiston uçun prognozlariga köra, 2050 yilga borib Amudaryo havzasida suv taminoti 15-30 foizga kamayişi kutilmoqda, bu esa faqat dehqonçilikda 250 minggaça iş örinlarini yöqotişga olib keladi va iqlimga moslaşiş uçun milliardlab sarmoyalarni talab qiladi.

Изоҳ қолдириш

    • Қаҳрамон 25 Yanvar 2026 08:59
      Тожикистон томон билан бу масалада келишувлар бўлмаганми?
      Дунёга таъсири бўлган бу лойиҳа нега молиялаштиришдан тўҳтатилмайди!
      Америка халқи ҳаётига хавф солганида эди, бу лойиҳанинг ва қурилишидан асар ҳам қолмасди...

Мавзуга алоқадор: