57 metrlik sirli minora va uni qurdirgan vazirning fojiali taqdiri
31-08-2025, 21:14
2 079 марта
57 metrlik sirli minora va uni qurdirgan vazirning fojiali taqdiriXivaga borgan har bir kişi közlari bilan köradigan, lekin qalbi bilan his qiladigan memoriy yodgorlik — Islom xoja minorasidir. Balandligi 57 metr bölgan bu minora nafaqat Xorazmning, balki butun Örta Osiyoning eng baland inşootlaridan biri hisoblanadi. Ammo köpçilik bilmaydigan bir haqiqat bor: bu minora öziga xos taqdirga ega bölgan buyuk davlat arbobi — Islom xojaning xotirasi bilan çambarças boğliq.
Marifatparvar vazir
Islom xoja (1863–1913) Xiva xonligida xonning işonçli vazirlaridan biri bölgan. U jadidçilik ğoyalarini qöllab-quvvatlab, yangi maktablar oçiş, yoşlarni zamonaviy ilm olişiga şart-şaroit yaratiş uçun kuraşgan. Islom xoja nafaqat davlat arbobi, balki xalqning haqiqiy marifatparvari edi.
Minora ortidagi sirU Xiva markazida madrasa va minora qurdiriş taşabbuskori bölgan. Bu minora orqali u Xorazmga katta manaviy ramz qoldirmoqçi edi:
“Ilm-marifat xalqni yuqori maqomga olib çiqişi kerak”.
Balandligi bilan osmonga çözilgan bu minora xalqqa bilim va marifatning yölboşçisi bölib qolişi kerak edi.
Fojiali taqdir
Biroq Islom xojaning islohotlari va zamonaviy qaraşlari köpçilik amaldorlarning hasad va adovatiga sabab böldi. Uning jadidçilik ğoyalari va xalq manfaatini himoya qilişi muxoliflariga yoqmadi. 1913 yilda esa u siyosiy raqiblari tomonidan qotillik qurboni böldi.
Şu tariqa, Xorazmning eng marifatparvar vazirlaridan biri xalq manfaati yölida qurbon böldi.
Meros
Islom xoja nomi bugun ham Xiva bilan birga tilga olinadi. U qurdirgan minora va madrasa nafaqat memoriy yodgorlik, balki marifat va adolat uçun kuraşgan şaxsning xotirasi sifatida abadiy yaşaydi.