Olimlar yangi muşuk turini aniqladi
Boliviyaning Yungas örmonlarida olimlar bir asrdan ortiq vaqt davomida fanga nomalum bölib kelgan yangi muşuk turini aniqladi. Bu haqdagi tadqiqot CNN’da elon qilindi.
Mahalliy aholi Tilkayo deb ataydigan muşuk Janubiy Amerikaning katta qismida uçraydigan yölbars muşuklari guruhiga mansub. Tadqiqotçilar genetik tahlil orqali uning alohida tur ekanini tasdiqlagan va mahalliy nomini saqlab qolgan holda unga “Leopardus tilcayo” ilmiy nomini bergan.
Muşuk Boliviyaning toğli Yungas hududidagi bulutli örmonlarda yaşaydi. Uning uzunligi taxminan 46 santimetr, vazni esa 1,4 kilogramm atrofida bölib, örtaça uy muşugidan ham kiçik.
“Uning juni oç jigarrang bölib, tanasi böylab notekis şakldagi halqasimon doğlar bor”, degan yangi turni aniqlagan tadqiqotga rahbarlik qilgan “National Geographic” tadqiqotçisi Paola Nogales-Askarruns.
Hozirça yangi turning biologiyasi va hayot tarzi haqida malumotlar kam. Muşukning axlat namunalaridan mayda kemiruvçilar qoldiqlari topilgan. Bu kemiruvçilar uning ozuqasining bir qismi bölişi mumkinligini körsatgan. Fotokameralar esa uning asosan tunda faol bölişi mumkinligini qayd etgan.
Tadqiqotçilar Janubiy Amerikaning bir neçta davlatlaridan olingan 38 ta muşuk, jumladan, muzeylarda saqlanayotgan 8 ta namuna DNKsini tahlil qilgan. Natijada ilgari yagona tur deb qaralgan yölbars muşuklari aslida genetik jihatdan bir-biridan farq qiladigan 5 ta turdan iborat ekani aniqlangan.
“Biz Boliviyadagi bu yölbars muşugi alohida tur bölişini heç qaçon kutmagandik. Uni heç kim ilgari boşqa hayvon yoki kenja tur sifatida ham alohida deb taklif qilmagan”, degan tadqiqot mualliflaridan biri, Belgiyadagi Antverpen universiteti evolyutsion biologi Jonas Leskroart.
Genetik tahlil “Leopardus tilcayo” nasli boşqa yölbars muşuklaridan taxminan 1,4 million yil avval ajralib çiqqanini körsatgan.
Hozirça olimlar yangi turning faqat ikkita tirik vakili bilan tekşiruv ötkazgan. Ulardan biri 10 yoşli erkak muşuk bölib, ilgari mahalliy oilaning uyida saqlangan. Hozir u “Senda Verde” yovvoyi tabiat qöriqxonasida yaşamoqda.
Tadqiqotçilar, şuningdek, Peruning Yungas hududida yölbars muşuklarining yangi kenja turini ham aniqlagan. Unga qadimgi Inklar imperiyasining uşbu hududni öz içiga olgan mintaqasi nomi bilan “Leopardus tigrinus antisuyo” nomi berilgan.
Malumot uçun, Yungas Janubiy Amerikaning xavf ostida qolayotgan ekotizimlaridan biri hisoblanadi. Hududdagi toğli örmonlarga örmonlarning kesilişi, qişloq xöjaligining kengayişi, yonğinlar va konçilik faoliyati bosim ötkazmoqda.
Tadqiqotçilar öz xulosalarini Xalqaro tabiatni muhofaza qiliş ittifoqiga yuborgan. Taşkilotning navbatdagi baholaşida yölbars muşuklarining 5 ta nasli alohida körib çiqiladi. Olimlarning aytişiça, bu yangi tur, jumladan, Tilkayoning yöqolib ketiş xavfini aniqroq baholaş imkonini beradi.
Eslatib ötamiz, avvalroq olimlar dinozavrlar davrida yaşagan yirik dengiz sudralib yuruvçisini kaşf etib, unga “Tylosaurus rex” deb nom bergan edi.