Dunyodagi eng qadimiy yulduzlar xaritasi tiklanmoqda

Olimlar şu paytgaça tuzilgan eng qadimgi yulduzlar xaritasini tiklamoqda. Xalqaro tadqiqotçilar guruhi örta asrlarga oid pergamentni rentgen nurlari yordamida skanerlamoqda, çunki uning matni ostida antik davrga tegişli yulduzlar katalogi yaşiringan. Bu haqda “ScienceAlert” portali xabar berdi.

Xaritaning muallifi miloddan avvalgi 190–120 yillarda yaşagan qadimgi yunon astronomi Gipparx bölgan deb taxmin qilinadi. U ğarb ananalarida yulduzlar katalogini tuzgan hamda Quyoş va Oyning osmon gumbazidagi harakatini aniqlagan birinçi olim hisoblanadi.

Uzoq vaqt davomida Gipparxning asarlari deyarli butunlay yöqolgan deb hisoblab kelingan. Hozirgaça faqat uning yulduz turkumlari tavsifiga yozgan şarhlari yetib kelgan bölib, unda olim özidan oldingi astronomik matnlarni tanqidiy tahlil qilgan

Uning işlarini tiklaş uçun yangi imkoniyat 2022 yilda, tadqiqotçilar VI asrga oid örta asr qölyozmasini örganganida paydo bölgan. Malum bölişiça, keyinçalik yozilgan matn ostida qadimgi astronomik hujjatning izlari yaşiringan.
Örta asrlarda pergament qimmatbaho material bölgan, şuning uçun eski qölyozmalar köpinça siyohdan tozalanib, qayta işlatilgan. Uşbu holatda ham rohiblar qadimgi hujjat ustidan yangi matn yozgan, biroq asl yozuvlarning bir qismi yuqori qatlam ostida saqlanib qolgan.

Codex Climaci Rescriptus nomi bilan maşhur bölgan uşbu qölyozma hozirda AQŞdagi SLAC National Accelerator Laboratory laboratoriyasida örganilmoqda. Tahlil uçun sinxrotron – kuçli rentgen nurlarini oliş imkonini beruvçi zarralar tezlatkiçidan foydalanilmoqda.

“Bizning maqsadimiz – yulduzlarning imkon qadar köproq koordinatalarini tiklaş”, deydi tarixçi Viktor Jizemberg.