«Buyuk tormozlaniş»: Xitoy avtomobil bozoridagi inqiroz yoki BYD öz «toji»ni qöldan boy berişi sabablari nimada?

2026 yil fevral oyi Xitoyda anomal sovuq keldi — bu yerda gap ob-havo haqida emas. Dunyoning ikkinçi iqtisodiyoti va sayyoradagi eng yirik avtomobil bozori uçun bu oy köp yillik yuksaliş bayramidan keyin oğriqli turğunlik davri böldi. CAAMning sönggi malumotlariga köra, sotuvlar 15,2 foizga quladi, bu esa tahlilçilarni boş qaşlaşiga, dilerlarni esa tölib-toşgan omborlarga xavotir bilan qaraşga majbur qildi.
Fevral depressiyasi raqamlarda. Xitoy elektromobillari endi davlat subsidiyalarisiz «yurmayaptimi»?
Bozor 1,8 mln donagaça çökdi. Agar tijorat transporti segmentida yil boşidagi avvalgi muvaffaqiyatlar hisobiga hali ham hayot davom etayotgan bölsa, yölovçi sektori (-15,4 foiz) sovib borayotgan dvigatelga aylanmoqda.
Fevral kollapsi sabablari. Salbiy omillar «kombo»si işga tuşdi:

1. «Engilliklar» davri tugadi:elektromobillar (NEV) uçun soliq imtiyozlari yakunlandi va trade-in subsidiyalaş davlat dasturlari qisqardi.
2. Taqvimdagi «tuzoq»: Xitoy Yangi yili bu yil uzoq va oyning ikkinçi yarmida nişonlandi, bu esa avtosalonlarga atigi 16 iş kuni qoldirdi.
3. Ortiqça işlab çiqariş inqirozi:talabning katta qismi 2025 yil oxirida qondirilgan bölib, bu esa hozirgi şaroitda bozor bartaraf eta olmaydigan ğayritabiiy yuqori bazani yaratdi.

Xitoydagi top-20 avtomobil brendlari (ulgurji sotuv, 2026 yil fevral)

Titan fojiasi: BYD bilan nima yuz bermoqda?
Oyning asosiy şov-şuvi — bu bozorning qulaşi emas, balki BYDning halokatli tanazzuliböldi. Keçagina mustahkam bölib tuyulgan Xitoyning asosiy «elektr istehkomi» tom manoda jarlikka quladi. Brend sotuvlari aql bovar qilmas darajada 64,3 foizga kamaydi.

Raqamlar xuddi frontdan olingan malumotdek körinadi: bir paytlar xit bölgan Seagull va Qin Plus modellari mos ravişda 78 foiz va 73 foiz sotuv hajmini yöqotdi. Hatto eng yaxşi Song Pro ham umumiy reytingda atigi 27-öringa kötarildi, xolos.
Bu nima? Imperiyaning qulaşi yoki vaqtinçalik tanaffusmi? Mutaxassislarning fikriça, BYD öz agressiyasining asiriga tuşib qolgan. Aftidan, kompaniya özi boşlagan «omon qoliş uçun narxlar uruşi»da yutqazmoqda: dilerlar endi narxlarni pasaytira olmaydi, doimiy çegirmalarga örgangan xaridor esa şunçaki avvalgi narxlarga etibor bermay qöydi. Endi mart oyi hal qiluvçi pallaga aylanişi kerak: agar BYD ortga qaytmasa, ehtimol, bizni davrlar özgarişi kutmoqda.

Kultepa uzra yangi qahramonlar
Umumiy tuşkunlik fonida «yomğir ostida raqsga tuşayotganlar» ham bor.

Geely çorakka pastlagan bölsa-da, birinçi örinni saqlab qoldi. Uning Galaxy subbrendi ösib bormoqda va Xingyuan modeli yana mamlakatda 1-raqamli bestselllerga aylandi.

Tesla hayratlanarli çidamlilikni körsatdi (+42,7 foiz), Y modeli esa şuhratparast Xiaomi YU7ni siqib çiqarib, ikkinçi öringa kötarildi.

Oyning asosiy yutuği — işlab çiqariş boşlanganidan atigi beş oy ötgaç top-10 ga kirgan yangi Li i6 krossoveri (rekordli 6-örin). Bu bozor uçun jiddiy signal: agar xaridorga şunçaki «navbatdagi elektriçka» emas, balki yangi texnologik mahsulot taklif qilinsa, u hali ham tölaşga tayyor.
Xitoy avtomobil bozoridagi top-10 model (2026 yil fevral)

Omborlar tölib-toşgan, eksport esa najot bölmoqda
Xitoy içida vaziyat xavotirli tus olgan: omborlarda sotilmay qolgan avtomobillar zaxirasi 3,57 mln donaga yetgan (bir yil avval 580 ming donaga teng edi). Bu dempingning yangi oqimini qözğatişi mumkin bölgan «sekin harakatga keluvçi mina» hisoblanadi.
Xitoy xöjayinlarining optimizm uçun yagona sababi — xorij. Içki bozor qisqarayotgan bir paytda, eksport «kosmosga qarab uçmoqda»: yölovçi avtomobillari uçun +58 foiz. Butun dunyo Xitoy maşinalarini «hazm qilişda» davom etmoqda, Xitoyliklarning özi esa tanaffusga çiqdi.

Natija qanday böladi?
Fevral oyi yakunlari bir haqiqatni tasdiqladi: Xitoyda tartibsiz va oson yuksaliş davri tugadi. Bozor yetilmoqda, şafqatsizlaşmoqda va hatto BYD kabi gigantlarning xatolarini ham keçirmaydi. Oldinda bizni mart oyi natijalari kutmoqda — aynan u tizimdagi vaqtinçalik nosozlikmi yoki mahalliy brendlar uçun uzoq muddatli «muzlik davri»ning boşlanişimi, barçasini oydinlaştirib beradi.