USD: 12,004 söm ▲ EUR: 13,156 söm ▼ RUB: 147 söm ▲ GBP: 15,721 söm ▼ CNY: 1,797 söm ▲ KZT: 26 söm ▼ TRY: 237 söm ▲ AED: 3,268 söm ▲ USD: 12,004 söm ▲ EUR: 13,156 söm ▼ RUB: 147 söm ▲ GBP: 15,721 söm ▼ CNY: 1,797 söm ▲ KZT: 26 söm ▼ TRY: 237 söm ▲ AED: 3,268 söm ▲

Saytdan izlash

Maxfiylik siyosati

Saytimizdan foydalanishda sizga eng yaxshi tajribani taqdim etish uchun biz cookie-fayllardan foydalanamiz. Saytimizdan foydalanishda davom etish orqali siz Maxfiylik siyosati va Foydalanish shartlari ga rozilik bildirgan bo‘lasiz.

Sirli Pluton: sayyora hozir qayerda?

73 марта

Sirli Pluton: sayyora hozir qayerda?

Pluton 2006 yilda sayyora maqomini yöqotganidan beri insoniyat Quyoş tizimida sakkizta sayyoradan iborat “mahallada” yaşamoqda. Biroq ayrim olimlar hali ham sirli töqqizinçi sayyora mavjudligiga işonadi. Ilm-fan endi esa juda kuçli yangi teleskop yordamida uni topiş arafasida turibdi. 

Çili şimolidagi toğ tepasiga qurilgan Vera Rubin rasadxonasi 2025 yil iyun oyida iş boşladi. Uning asosiy maqsadi – koinotni kuzatiş usulini tubdan özgartiriş. Bu rasadxona nafaqat uzoq galaktikalarni, balki Quyoş tizimining tuzilişini ham yaxşiroq tuşunişga yordam berişi kutilmoqda.

Töqqizinçi sayyora mavjudligi haqidagi fikr 2016 yildan beri olimlar orasida katta bahs va qiziqiş uyğotib keladi. Öşa yili AQŞdagi Kaliforniya texnologiya institutidan astronomlar Konstantin Batigin va Maykl Braun Quyoş tizimining taşqi qismida Yerga qaraganda taxminan 10 barobar katta sayyora bölişi mumkinligini ilgari surgan.

Olimlar Neptundan taşqaridagi Kuiper kamari (Quyoş tizimining taşqi muzli halqasi)da joylaşgan muzli jismlar – trans-Neptun obektlar (TNO) harakatlarini kuzatib, ularning yöllari ğayrioddiy ekanini aniqlagan. Ularning orbitasi egilgan va çözilgan bölib, bu faqat katta massali nomalum sayyora tortiş kuçi bilan tuşuntirilişi mumkin degan fikrni kuçaytirdi.

“Agar Töqqizinçi sayyora bölmasa, biz fazodagi köplab ğalati hodisalarni tuşuntira olmaymiz”, deydi Maykl Braun.

Plutonning “tuşirilişi” va yangi topilmalar
Pluton 1930 yilda kaşf etilgandan beri eng kiçik sayyora sifatida tanilgan edi. Ammo 2005 yilda Braun va hamkasblari Plutonga öxşaş, hatto undan ham katta Eris obektini topgan. Bu esa 2006 yilda Xalqaro astronomiya ittifoqi Plutonni “mitti sayyora” deb qayta tasniflaşiga sabab bölgan.
Nega töqqizinçi sayyorani köriş qiyin?
Töqqizinçi sayyora hozirça heç kim tomonidan bevosita kuzatilmagan. Buning bir neça sabablari bor:
  • U juda uzoqda joylaşgan;
  • juda kam yoruğlik taratadi;
  • orbitasi juda çözilgan va egilgan bölişi mumkin.
Olimlarning taxminiga köra, u Quyoşdan Neptunga qaraganda 20 barobar uzoqroqda bölişi mumkin. Bu esa uning bir marta Quyoş atrofini aylanişi 20 ming yilgaça çözilişini anglatadi.
Vera Rubin rasadxonasi butun janubiy osmonni bir neça keçada bir marta skaner qiladi. U juda katta raqamli kamera bilan jihozlangan bölib, 10 yil içida milliardlab obektlarni, jumladan 40 mingdan ortiq yangi TNÖlarni topişi mumkin.
“Agar töqqizinçi sayyora mavjud bölsa, Rubin rasadxonasi uni topadi”, deydi olimlardan biri.

Изоҳ қолдириш

Мавзуга алоқадор: