Боғот туманида юпқа асфальт можароси: айбдорлар жазосиз қоладими?

Хоразм вилояти Боғот тумани Найман қишлоғи Тозабозор маҳалласида юзага келган асфальт сифати можароси — ошкоралик кучи билан қисман ижобий якунига етказилди. Аммо масаланинг моҳиятига чуқурроқ назар ташласак, ҳал бўлмаган муҳим савол ҳамон қолмоқда: ушбу ишлар давлат томонидан, давлат маблағи ва давлат ташкилотлари кучи билан бажарилган бўлса, дастлабки сифатсизликка йўл қўйган масъул шахслар қандай жавобгарликка тортилди — ва умуман тортилдими?

Воқеа қандай бошланган эди

Бир неча ҳафта олдин мазкур маҳаллада ётқизилган янги асфальт қоплама қалинлиги атиги 1-2 сантиметрни ташкил этгани маълум бўлган, бу эса амалдаги давлат стандартларига тўғри келмаслиги ҳақида хабар берилган эди. Муҳими шундаки, бу — хусусий тадбиркорнинг ўз маблағи ёки хусусий буюртма асосида қилинган иш эмас, балки давлат бюджети ҳисобидан, давлат назорати остида амалга оширилиши лозим бўлган лойиҳа эди. Шунга қарамай, натижа очиқ равишда белгиланган техник меъёрларга мос келмади, бу эса аҳоли ўртасида давлат маблағининг самарасиз сарфланиши ҳақида хавотир уйғотган эди.

Масала кўтарилгач, масъул ташкилотлар тезкор муносабат билдирди: ҳудудда қайта ишлар ташкил этилиб, аввалги сифатсиз қатлам ўрнига янги, техник меъёрларга мувофиқ асфальт қоплама ётқизилди. Маҳалла аҳолиси бу ўзгаришдан мамнунлигини билдирган эди.

Тузатиш — ечим эмас, оқибатни бартараф этиш

Йўлга қайта сифатли асфальт ётқизилиши муаммонинг ташқи кўринишини бартараф этди, холос. Айбдорни аниқлаш ва жавобгарликка тортиш эса мутлақо бошқа масала бўлиб қолмоқда. Амалиётда кўп ҳолларда шунга ўхшаш вазиятлар “тузатиб қўйилди, демак масала ёпилди” тарзида якунланади. Бироқ бу ёндашув бир нечта муҳим саволни жавобсиз қолдиради:

    •    Биринчи марта сифатсиз ётқизилган асфальт учун сарфланган давлат маблағи қайтарилдими, ёки бу зарар яна давлат ҳисобидан — яъни солиқ тўловчилар ҳисобидан — қопланмоқдами?
    •    Лойиҳа-смета ҳужжатларига мувофиқликни назорат қилиши лозим бўлган мутасаддилар — буюртмачи ташкилот вакиллари, техник назоратчилар — ўз вазифасини нима учун бажармаган?
    •    Пудратчи ташкилотга нисбатан шартнома шартларини бузгани учун жарима ёки бошқа маъмурий-ҳуқуқий чоралар кўрилдими?
    •    Умуман, ушбу лойиҳа доирасида техник назоратни амалга ошириши керак бўлган мансабдор шахс аниқланганми, унга нисбатан текширув ўтказилдими?

Нима учун жавобгарлик масаласи муҳим

Агар сифатсиз бажарилган иш учун ҳеч ким жавобгарликка тортилмаса, бу амалда хавфли прецедент яратиши мумкин. Бундай вазиятда пудратчи ташкилотларда “хато қилсам ҳам, жамоатчилик норозилик билдирса, давлат ҳисобидан қайта тузатиб берилади” деган тушунча шаклланиши эҳтимолдан холи эмас. Натижада:

    •    давлат маблағи бир иш учун икки марта сарфланиши;
    •    хатога йўл қўйганлар учун эса ҳеч қандай оқибат бўлмаслиги;
    •    бошқа ҳудудлардаги шунга ўхшаш лойиҳаларда ҳам сифат назоратининг сусайиши

    •    Дастлабки лойиҳа қандай ташкилот томонидан бажарилгани ва шартнома қиймати қанча бўлгани;
    •    Сифатсизлик аниқлангач, ушбу ташкилотга нисбатан қандай чоралар кўрилгани (жарима, шартномани бекор қилиш, қора рўйхатга киритиш ва ҳ.к.);
    •    Қайта ишлар учун сарфланган қўшимча маблағ манбаи — айбдор ташкилот ҳисобидан тўланганми ёки яна давлат бюджети ҳисобиданми;
    •    Техник назоратни амалга ошириши лозим бўлган мансабдор шахс ёки тузилма фаолиятига баҳо берилганми.

Тозабозор маҳалласидаги йўл масаласининг тезкор ҳал этилиши, шубҳасиз, ижобий ҳолат ва жамоатчилик назоратининг самарали воситага айланиши мумкинлигини кўрсатади. Аммо ҳақиқий тизимли ўзгариш — фақат оқибатни бартараф этишда эмас, балки сабабни бартараф этиш ва жавобгарликни таъминлашда намоён бўлади. Акс ҳолда, “танқид қилинса — тузатамиз, танқид қилинмаса — шундай қолаверади” деган амалиёт давом этиши, бу эса узоқ муддатда давлат маблағларининг самарасиз сарфланишига йўл очиб бериши мумкин.

Нашримиз ушбу масала бўйича тегишли идоралардан расмий изоҳ ва аниқ жавоблар олишга ҳаракат қилади.