Урганч шаҳрининг марказидан оқиб ўтувчи “Қирғиз ёп” бугун тириклик эмас, ўлим манзарасини эслатмоқда. Ахлатга тўлган сув устида ҳаракациз сузиб юрган ўлик балиқлар — бу табиатнинг эмас, одамзоднинг, аниқроғи, жавобгарликни ҳис қилмайдиган масъулларнинг “мевасидир”.

Куни кеча Урганч Гипер маркети ёнидаги “Қирғиз ёп” ҳолатини ўз кўзимиз билан кўрдик. Сув сатҳи сарғиш ва сассиқ. Юзада эса кўплаб балиқларнинг жасадлари — ўлик ҳолатда сузиб юрибди. Бу манзара нафақат шаҳар эстетикасига, балки инсон саломатлигига таҳдид солмоқда.

“Балиқларнинг ўлиши бу ерда кислороднинг йўқлигидан, сувнинг ифлослигидан дарак. Бу табиий фалокат эмас, бу инсоний лоқайдлик.” — дейди экология соҳасида ишлайдиган мутахассислардан бири.

Қани жавобгарлар?

Урганчдаги бу канал, халқ орасида “Қирғиз ёп” номи билан машҳур, шаҳарнинг “юраги”дан оқади. У йиллар давомида сув манбаи, ҳавони мусаффо қилувчи яшил йўл, болаларнинг ёзги қувончи бўлиб хизмат қилган. Энди эса — ахлат ташланадиган, сувга кимёвий чиқиндилар қуйиладиган, тириклик эмас чириклик манзили.

Аммо савол очиқ: ким жавобгар?
 • Сув хўжалиги ташкилотларими?
 • Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасими?
 • Ёки маҳаллий ҳокимиятми?

Очиқчасига айтиш керак: ҳеч ким бу жараёнларга бефарқ бўлмаслиги керак. Чунки бу ерда гап атроф-муҳит эмас, балки ўзимизнинг — фарзандларимиз нафас олаётган ҳавоси, истеъмол қилаётган сувимиз, ижтимоий маданиятимиз ҳақида бормоқда.

Бу биринчи эмас, сўнггиси ҳам эмас…

Бир неча кун олдин “Қирғиз ёп”нинг бошқа ҳудуди ҳам бизнинг эътиборимиздан четда қолмаганди. Ўшанда ҳам ахлат, ифлос сув ва чириган ҳид ҳақида бонг урган эдик. Аммо бу танқидлар жавобсизлик деворига урилди. Энди эса ҳолат янада аянчли тус олди.

Демак, бефарқлик — зарарсиз эмас. Ҳар бир жавобсизлик янги бир экологик муаммога замин яратмоқда.

⸻

Тавсия ва талаб:
 1. Зудлик билан фавқулодда мониторинг ва текширув ўтказилиши зарур.
 2. Қирғиз ёп бўйича жамоатчилик иштирокида очиқ муҳокама ўтказилиши лозим.
 3. Масъулларга нисбатан чора кўрилиши ва ахборот очиқлиги таъминланиши шарт.

Урганч гўзал шаҳар. Лекин бу гўзалликни фақат қоғозда эмас, амалда ҳам сақлаб қолишимиз керак. “Қирғиз ёп” эса огоҳлантирувчи белгидир. Уни кўрмаслик — келажакка хиёнатдир.