Россия биодрон яратмоқчи. Миясига чип ўрнатилган кабутарлар янги қуролга айланадими?

Россиянинг Neiry Group компанияси кабутарларнинг миясига чип жойлаштириб, уларни масофадан бошқариладиган биодронларга айлантирноқчи. Компаниянинг пресс-релизига кўра, бу қушлардан ҳақиқий қурол сифатида фойдаланиш мумкин. Neiry асосчиси Александр Панов Владимир Путиннинг кенжа қизи Катерина Тихонова билан ҳамкорликда мазкур лойиҳага қўл урган. 

Катерина Тихонова ҳозирда Москва давлат университетининг Сунъий интеллект ва интеллектуал тизимларни чуқур ўрганиш институти раҳбари ҳисобланади. Панов бу институтдан катта миқдордаги инвестиция ва таниқли олимларни жалб қилишга муваффақ бўлди. Тадбиркор турли конференцияларда Neiry компаниясининг мақсади нейротехнология ёрдамида дунёни эгаллаш эканини кўп бор таъкидлаган.

Кабутар дронлар қандай тайёрланади?
Биодронлар биринчи марта 2025 йил 25 ноябрда синовдан ўтказилган. Ўшанда миясига чип имплантация қилинган кабутарлар лаборатория шароитида муваффақиятли парвоз қилган. Компаниянинг маълум қилишича, Neiry аллақачон ўнлаб бундай қушларни тайёрлаган. Ҳужжатларда улардан асосан саноат ва атроф-муҳит объектларини текшириш ёки қидирув-қутқарув операцияларини ўтказиш учун фойдаланиш кўзда тутилгани қайд этилади. Аммо биодронлар амалий жиҳатдан бошқа мақсадларда, жумладан, ҳарбий мақсадларда ҳам ишлатилиши мумкин. Масалан, душманни яширин кузатиш учун.

Шундай бўлса-да, Neiry вакиллари биодронлар тинчлик мақсадида ишлаб чиқилаётганини таъкидлашдан чарчамаяпти. Ҳозирда қушлар қисқа масофаларга учиш бўйича синовдан ўтказилаётган бўлса-да, ишлаб чиқувчилар келажакда уларни ўнлаб километрли парвозларга юборишни режалаштирмоқда.

Биодронга айлантирилган кабутарни ташқи кўриниши бўйича оддий кабутардан осонгина ажратиш мумкин: унинг бош қисмида нейрон интерфейс кабели бўлади, орқа томонига бошқарув электроникаси ва қуёш батареялари солинган рюкзак ўрнатилган ва кўкрагига видеокамера жойлаштирилган.
Neiry томонидан ишлаб чиқилган ва кабутар миясига ўрнатилган чиплардаги стимулятор қушнинг инстинктларига таъсир қилувчи импулсларни юборади, масалан, чапга ёки ўнгга бурилишни буюради. GPS тизими ёрдамида кабутарлар керакли манзилга етиб боради. Биодроннинг камералари жамоат жойларидаги оддий камералар каби ишлайди.

Neiry компанияси таъкидлашича, биодронлар анъанавий дронларга нисбатан бир қатор афзалликка эга. Улар узоқроқ масофагача уча олади, ишлаш вақти жонсиз дронникига нисбатан кўпроқ, чунки батареяси тугаб қолмайди. Бундан ташқари, бундай биодронларнинг нархи оддий дронларникига нисбатан анча арзонроқ.

Аммо биодронларнинг ишлаш принципинибатафсил баён қилувчи илмий мақолалар ҳали нашр этилмаган. Интернетда фақатгина кабутарларнинг синов вақтида олинган видеолари мавжуд. Мазкур видеоларда чип ўрнатилган қушлар буйруқ асосида чапга ёки ўнгга учгани акс этган.

Кабутарларни биодронга айлантириш хавфсизми?
Компаниянинг веб-сайтида синов учун танлаб олинган қушларнинг ҳаёти ва соғлиғига ҳеч қандай хавф йўқлиги таъкидланган. Кабутарлар миясига чип ўрнатиш жараёни замонавий жарроҳлик ускуналари ёрдамида амалга оширилиши, чипларни имплантация қилиш уларнинг умрини қисқартирмаслиги айтилган.
Аммо синов бўйича маълумотлар очиқ манбаларда йўқлиги туфайли буни амалда ҳақиқатда текширишнинг иложи йўқ. Баъзи олимлар кабутарларнинг миясига чип ўрнатиш уларнинг умрини қисқаришига олиб келиши мумкинлигидан хавотирда. Уларнинг фикрича, мияда бегона жисмнинг мавжудлиги яллиғланишдан тортиб инфекция хавфигача бўлган турли хил асоратларга олиб келиши мумкин.

Bloomberg сайтида эълон қилинган мақолада Дюк университетининг биоэтика мутахассиси Ната Фараҳани дрон кабутарларини яратиш амалиётини “жирканч” деб атади.