Хоразмда пул эвазига одам тўплаш ва сохта обрў орқали ёшларни заҳарлаш: бу ортида нима турибди?

Сўнгги пайтларда Хоразмда ва умуман мамлакат миқёсида ижтимоий тармоқларда шов-шувли тарзда «оммалашиб» бораётган айрим блогерлар, тренерлар ва «мотиваторлар» фаолияти жамоатчилик эътиборини тортмоқда. Бир қарашда уларнинг чиқишлари, йиғилишлари ёки онлайн контенти зарарсиздек, ҳатто фойдали туюлиши мумкин. Аммо масаланинг ич-ичига кириб борилса, бу жараён ортида жиддий саволлар пайдо бўлади.

Асосий муаммо шундаки, айрим шахслар одамларни пул эвазига обуна (подписка) қилиш, йиғилишларга жалб этиш ёки сунъий тарзда «обру» яратиш орқали аудитория тўпламоқда. Бу эса табиий равишда савол туғдиради: пул эвазига тўпланган аудитория нимани англатади?

Мутахассислар фикрича, пул тикиб йиғилган обуначи — бу ишонч эмас, балки вақтинчалик манфаатга қурилган алоқа. Бундай аудитория олдида масъулият ҳам, ахлоқий чеклов ҳам деярли сезилмайди. Чунки асосий мақсад — одам сонини кўпайтириш ва уни реклама бозорида «қиммат» қилиб кўрсатиш.

Иккинчи жиддий масала — контентнинг йўналиши. Бугун пул эвазига обуна бўлган инсон, эртага шу блогер орқали шубҳали реклама, ахлоққа тўғри келмайдиган тарғибот ёки ёшлар онгига салбий таъсир қилувчи ғояларга дуч келиши мумкин. Савол туғилади: сиз бунга тайёрмисиз? Сизнинг ишончингиз ва эътиборингиз ҳақиқатан ҳам 100–200 минг сўмга арзийдими?

Ижтимоий тармоқлар, хусусан Instagram ва Telegram орқали тарқатилаётган бундай контент айниқса ёшлар учун хавфли. Чунки улар ҳали танқидий фикрлашни тўлиқ шакллантирмаган, «омма бор жойда ҳақиқат бор» деган қарашга тез ишонади.

Психологлар ва социологлар таъкидлашича, сохта обрў — бу энг хавфли иллюзия. У инсонни ҳақиқатдан узоқлаштиради, ёшларда тез бойиш, машҳур бўлишни ягона мақсад қилиб қўяди. Натижада илм, меҳнат, ҳалол йўл орқали ютуққа эришиш иккинчи ўринга сурилади.

Жамият учун энг хавотирли жиҳат шундаки, бу жараён оддий реклама билан чекланиб қолмайди. У дунёқарашни ўзгартиради, қадриятларни емириши мумкин. Шу боис ҳар бир фойдаланувчи, айниқса ёшлар, ўз-ўзига савол бериши керак: мен кимга ишонаётганимни, нима учун обуна бўлаётганимни ва бу контент менга нима бериши мумкинлигини тушунаяпманми?

Хулоса ўрнида айтиш мумкин: пул эвазига йиғилган одамлар сони — обрў мезони эмас. Асосий мезон — мазмун, масъулият ва жамият олдидаги виждон. Акс ҳолда, бугун «зарарсиздек» кўринган контент эртага бутун бир авлод онгини заҳарлаши мумкин.