USD: 12,004 söm ▲ EUR: 13,156 söm ▼ RUB: 147 söm ▲ GBP: 15,721 söm ▼ CNY: 1,797 söm ▲ KZT: 26 söm ▼ TRY: 237 söm ▲ AED: 3,268 söm ▲ USD: 12,004 söm ▲ EUR: 13,156 söm ▼ RUB: 147 söm ▲ GBP: 15,721 söm ▼ CNY: 1,797 söm ▲ KZT: 26 söm ▼ TRY: 237 söm ▲ AED: 3,268 söm ▲

Saytdan izlash

Maxfiylik siyosati

Saytimizdan foydalanishda sizga eng yaxshi tajribani taqdim etish uchun biz cookie-fayllardan foydalanamiz. Saytimizdan foydalanishda davom etish orqali siz Maxfiylik siyosati va Foydalanish shartlari ga rozilik bildirgan bo‘lasiz.

Özbekiston 2025 yilda byudjet pullarini nimalarga sarfladi?

150 марта

Özbekiston 2025 yilda byudjet pullarini nimalarga sarfladi?

Manba: “Daryo” / Madina Nurman
Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2025 yil davlat byudjeti ijrosiga oid ayrim körsatkiçlarni elon qildi. Rasmiy infografikalar barça detallarni oçib bermasa-da, byudjet siyosatidagi ayrim muhim tendentsiyalarni körsatadi.
Taqçillik kamaydi, lekin xarajatlar hali ham yuqori
2025 yilda yiğma (konsolidatsiyalaşgan) byudjet daromadlari 502,6 trln sömni taşkil qildi. Bu 2024-yilga nisbatan 31,8 foizga köp. Xarajatlar esa 541,7 trln söm bölib, bir yil avvalgiga qaraganda 26,2 foizga ösgan.
Infografika: Iqtisodiyot va moliya vazirligi
Natijada byudjet taqçilligi 39,1 trln sömni taşkil etib, yalpi içki mahsulotga nisbatan 2,1 foiz darajada şakllangan. Ötgan yili taqçillik 2019 yildan beri ilk bor 3 foizdan pastga tuşgan. Demak, makroiqtisodiy barqarorlikni taminlaş böyiça malum natijalar bor. Biroq xarajatlar hajmi hali ham yuqori darajada qolmoqda. Bu kelgusida iqtisodiyotga bosim saqlanib qolişini anglatadi.

Byudjet manbalari 
Yiğma byudjet bir neçta manbalardan şakllangan. Bunda davlat byudjeti asosiy örinni egallab, ötgan yili 359,8 trln söm daromad va 383,9 trln söm xarajatni taşkil etgan. Keyingi manbalar tarkibidan davlat maqsadli jamğarmalari, Tiklaniş va taraqqiyot jamğarmasi hamda davlat taşkilotlarining byudjetdan taşqari mablağlari örin olgan. 
Infografika: Iqtisodiyot va moliya vazirligi

Ötgan yili qariyb 22,6 trln söm davlat qarzi hisobidan dasturlarga ajratilgan (50,1 foiz ösiş). Bu davlat xarajatlarida qarzga boğliqlik ortib borayotganini körsatadi.

Daromadlarning asosiy qismi — 272 trln söm soliqlar hissasiga töğri kelgan. QQS, foyda soliği va jismoniy şaxslar daromad soliği asosiy manba bölgan. Biroq boşqa daromadlar, xususan, qimmatbaho metallar yoki xususiylaştirişdan tuşumlar böyiça raqamlar oçiqlanmagan. Mazkur holat byudjet şaffofligi borasida savollarni keltirib çiqaradi.

Xarajatlar tarkibida “nomalum” toifa uluşi katta
2025-yilda byudjetdan eng katta xarajatlar iş haqi va ustamalarga töğri kelgan va 149,6 trln sömni taşkil etgan. Şu bilan birga, 188,9 trln söm “boşqa xarajatlar” sifatida körsatilgani diqqatni tortadi. Mazkur miqdor umumiy byudjetning uçdan bir qismiga teng. Demak, xarajatlar töliq oçiqlanmagani ham byudjetda şaffofligi böyiça savollar tuğdiradi. Masalan, avvallari aholiga ajratilgan nafaqalar miqdori elon qilinardi. Yangi raqamlar tarkibiga nafaqalarga oid körsatkiçlar kiritilmagan.
Infografika: Iqtisodiyot va moliya vazirligi
Sohalar kesimida eng katta mablağlar talim (84,2 trln söm) va soğliqni saqlaşga (43,3 trln söm) yönaltirilgan. 
Davlat qarzi xarajatlari eng tez ösgan 
2025-yilda davlat qarzini qaytariş böyiça foiz tölovlari 18,1 trln sömni taşkil etgan. Bu 2024-yildagi 14,5 trln sömga nisbatan 24,7 foizga köp. Mazkur tendentsiya qarzga xizmat körsatiş xarajatlari juda tez ösayotganini körsatadi. Ötgan yili davlat qariyb 6,6 mlrd dollar qarz (kredit) jalb qilgan. Şundan 6,1 mlrd dollari xorijdan olingan. Agar qarz oliş va unga xizmat körsatiş xarajatlari tez suratda ösib borsa, kelgusida byudjetga jiddiy bosim bölişi mumkin.
Infografika: Iqtisodiyot va moliya vazirligi
Jamğarmalarda byudjetga boğliqlik yuqori
Davlat maqsadli jamğarmalari içida eng kattasi Pensiya jamğarmasi hisoblanadi. Uning xarajatlari daromadlardan ança yuqori va farq byudjetdan qoplanyapti. Xususan, ötgan yili tuzilma 56,5 trln söm daromad topgan. Xarajatlari esa 76,7 trln sömga yetgan (2024-yildagidan 12,7 trln sömga köp). Yetişmagan 20,2 trln söm davlat byudjetidan tölangan (2024-yildagidan 24,4 foizi köp). Bu raqamlar jamğarma özini özi taminlay olmayotganini anglatadi.
Ötgan yili Davlat tibbiy suğurta jamğarmasi deyarli töliq byudjet hisobidan moliyalaştirilgan — 22,9 trln söm. Jamğarma yillik xarajatlari 22,7 trln söm bölgan. 2024-yildagi çiqimlari 4 trln söm edi. 
2025-yilda Ijtimoiy himoya davlat jamğarmasi 2,8 trln söm xarajat qilgan. Şundan 2,1 trln sömi davlat byudjetidan qoplangan. Bir yil ilgari byudjetdan 1,8 trln söm berilganiga qaramay, jamğarma 200 mlrd sömlik xarajatlarni amalga oşirgandi.

Infografika: Iqtisodiyot va moliya vazirligi
Hududlarda markazga qaramlik kuçli
Doimgidek barça hududlarda xarajatlar daromadlardan köp bölgan. Hatto ularning tuşumlari miqdori çiqimlaridan sekinroq ösmoqda. Ötgan yili mahalliy byudjetlar 71,13 trln söm daromad (yillik ösiş 25 foiz), 109,2 trln söm xarajat qilgan (ösiş 25,8 foiz). Örtadagi taqçillik respublika byudjeti va özaro hisob-kitoblar asosida qoplangan.
Hududlar böyiça eng yirik daromad (13,5 trln söm) va xarajatlar (15,55 trln söm) Toşkent şahrida qayd etilgan. Eng kam tuşum (1,9 trln söm) va çiqimlar (4,4 trln söm) esa Sirdaryoda bölgan.
Subsidiyalar ham ösmoqda
2025-yilda subsidiyalar hajmi 29,3 trln sömga yetgan (yillik ösiş — 13,9 foiz). Eng katta mablağ energetika sohasiga ajratilgan — 11,4 trln söm. Şundan 7 trln söm gazni arzon narxda sotişdan körilgan zararni qoplaşga sarflangan. Narx oşib borayotganiga qaramay, gazga subsidiya hali ham yuqori darajada saqlanib qolmoqda.
Infografika: Iqtisodiyot va moliya vazirligi
Qişloq xöjaligi, uy-joy, boğçalar va jamoat transportiga ham katta mablağlar yönaltirilgan. Ayrim subsidiyalar miqdori 2024-yildagiga nisbatan 135 foizgaça oşgani davlat xarajatlari kengayib borayotganini körsatadi.
Byudjet şaffofligi muhim
2025-yilda byudjet raqamlari ikki xil manzarani körsatadi. Bir tomondan taqçillik kamaygan va ijtimoiy sohalarga katta etibor qaratilgan. Ikkinçi tomondan davlat qarziga xizmat körsatiş xarajatlari tez ösmoqda. Jamğarmalar byudjetga qaramligiça qolyapti. Xarajatlarning katta qismi oçiqlanmayapti. Subsidiyalar hajmi ham ösib bormoqda. Bular kelgusida byudjet samaradorligi va şaffofligini oşiriş asosiy masalalardan biri bölib qolişini körsatadi. 

Изоҳ қолдириш

Мавзуга алоқадор: